Vandaag lees je Turkse zinnen van moedertaalsprekers en zie je hoe het Turks zonder het werkwoord ‘zijn’ toekomt: in plaats daarvan gebruikt het uitgangen, het woord değil en de woorden var en yok. Deze les heeft een beperkt doel en dekt niet het hele niveau A1.
De taalkundige controle moet nog gebeuren. Alle Turkse zinnen in deze les komen uit de Tatoeba-lijst bij deze gids, met de Nederlandse vertaling die een mens eraan heeft gekoppeld; er is er geen voor de les verzonnen.
‘Zijn’ is een uitgang
Om ‘ik ben arts’ te zeggen, zet het Turks een uitgang achter het woord: doktor + -um = doktorum. Zo ook doktorsun ‘jij bent arts’, doktoruz ‘wij zijn artsen’, doktorsunuz ‘jullie zijn artsen’. In de derde persoon enkelvoud is er helemaal geen uitgang: Tom zeki bir çocuk, ‘Tom is een slimme jongen’. Na een klinker komt er een y tussen: evli + -iz = evliyiz.1 Waar het Nederlands een apart werkwoord ben, is of zijn heeft, zie je in het Turks dus alleen een stukje achter het woord.
Ben bir ev kadınıyım. O kadar yorgunum ki! Tom ve ben evliyiz. Sen ve ben, arkadaşız. Siz de mi Türksünüz? Tom zeki bir çocuk.
Ik ben een sterke vrouw. Ik ben huisvrouw. Ik ben zo moe! Tom en ik zijn met elkaar getrouwd. Jij en ik, we zijn vrienden. Bent u ook Turk? Tom is een slimme jongen.
‘Niet zijn’: değil
Een zelfstandig of bijvoeglijk naamwoord ontken je met het aparte woord değil, en de persoonsuitgang verhuist naar dat woord: polis değilim, ‘ik ben geen politieagent’.2 Het Nederlands kiest tussen geen en niet; in de zinnen hieronder staat in het Turks telkens değil.
Ben bir polis değilim. Ben bir doktor değilim. Ben Boston'lu değilim. Benim adım Tom değil. Ben daha hazır değilim.
Het is geen grap. Dit is geen pijp. Ik ben geen politieagent. Ik ben geen dokter. Ik kom niet uit Boston. Mijn naam is niet Tom. Ik ben nog niet zover.
‘Er is’ en ‘er is geen’: var en yok
Var betekent ‘er is, er bestaat’, yok ‘er is geen’. Het zijn vaste woorden, geen uitgangen, en ze staan aan het eind van de zin, waar anders het werkwoord zou staan. Dezelfde woorden dienen ook voor ‘hebben’: Büyük bir evim var, letterlijk ‘mijn groot huis is er’, betekent ‘ik heb een groot huis’.3
Onun bir kedisi var. Büyük bir odam var. Benim uzun saçım var. Tom'un parası yok. Annem ve babam yok. Yapacak bir şeyim yok.
Ik heb een groot huis. Hij heeft een kat. Ik heb een grote kamer. Ik heb lang haar. Tom heeft geen geld. Ik heb geen moeder en geen vader. Ik heb niets te doen.
Vragen: mi, mı, mu, mü
Om van een bewering een ja-nee-vraag te maken, zet je het partikel mi als apart woord achter het woord waar de vraag over gaat. De klinker volgt de laatste klinker van het woord ervoor: na e of i mi, na a of ı mı, na o of u mu, na ö of ü mü.4 Het Nederlands zet voor een vraag het werkwoord vooraan (Is deze lijn veilig?); het Turks laat de volgorde staan en voegt mi toe:
Bu hat güvenli mi? Tom hâlâ okulda mı? Yeni şef sen misin? Sen benim annem misin? Bu örümcek zehirli mi?
Is deze lijn veilig? Is deze zin juist? Is Tom nog steeds op school? Heb je een hobby? Ben jij de nieuwe chef? Ben jij mijn mama? Is deze spin giftig?
Waar: -da, -de, -ta, -te
De plaats waar iets is of gebeurt, krijgt de uitgang -da of -de: çölde ‘in de woestijn’, bardakta ‘in het glas’. Na een stemloze medeklinker wordt de d een t: Kudüs'te. Deze uitgang geeft nooit een richting aan, alleen een plaats.5 Waar het Nederlands een los voorzetsel in of op heeft, staat in het Turks dus een uitgang.
Çölde çok kum var. Kudüs'te kar yağdı. Burada bir ayı yaşar. El çantanda ne var? Su yüz derecede kaynar.
Er is geen melk in het glas. Er ligt veel zand in de woestijn. Het sneeuwde in Jeruzalem. Hier leeft een beer. Wat zit er in je draagtas? Water kookt bij honderd graden.
Echte Turkse zinnen lezen
Acht groepen zinnen van moedertaalsprekers, allemaal uit de lijst bij deze gids.6 Ze vormen geen verhaal; het zijn losse zinnen rond één thema. De spreekwoorden hebben in de lijst vaak een Nederlands spreekwoord als vertaling, niet een letterlijke weergave. Lees elke groep hardop; de tabel eronder geeft de Nederlandse vertaling die Tatoeba aan elke zin koppelt.
Hoe laat is het?
Saat üçe çeyrek var. Saat biri on geçiyor. Saat ikiye yirmi var. Saat biri beş geçiyor. Saat ikiye çeyrek var.
Hoeveel kost het?
Bu gözlük kaç paraydı? Yarım kilosu ne kadar? Biletler kaça mal oldu? Kaç tane hamburger var? Bu restoran çok pahalı.
Familie
Oradaki senin kızın mı? Oradaki senin oğlun mu? İki kız yeğenim var. Ablam gitarı iyi çalar. Onun yirmi çocuğu var. O bir kız doğurdu.
Wat een …!
Ne hoş bir sürpriz! Ne üzücü bir hikâye! Ne tuhaf bir hikaye. Ne bir hayal kırıklığı! Bu dâhice bir plan. Bu güzel bir hayat.
Wie, wat, waar, wanneer?
Tom'u nerede gördün? Tom'u nerede buldun? Bu otobüs nereye gider? Bu şarkının adı ne? En sevdiğin renk ne? Bu cep telefonu kimin? Ne zaman eve gittin?
Wat is er gebeurd?
Tom hemen cevap verdi. Tom çiti tamir etti. Biz Londra'ya gittik. Ben bir oda ayırttım. Gösteri iki saat sürdü. Dün sabah çok soğuktu.
Spreekwoorden
Hayat varken umut var. Kazalar üst üste gelir. Bir çiçekle yaz gelmez. Kara haber tez duyulur. Güven, ama kontrol et.
Over Tom
Bugün Tom'u görmedim. Tom'u aramam gerekiyor. Tom'u rahatsız etmeyin. Tom'a niye inanıyorsun? Tom'a kızgın mısın? Tom'a aşık mısın?
| Turks | Nederlands |
|---|---|
| Het is tien voor twee. | |
| Het is vijf voor twee. | |
| Het is kwart voor drie. | |
| Het is tien over één. | |
| Het is tien over half twee. | |
| Het is vijf over één. | |
| Het is kwart voor twee. | |
| Hoeveel kost dat boek? | |
| Hoeveel kost deze paraplu? | |
| Wat kostte deze bril? | |
| Hoeveel kost een halve kilogram? | |
| Hoeveel hebben de tickets gekost? | |
| Hoeveel hamburgers zijn er? | |
| Dit restaurant is te duur. | |
| Deze jongen is mijn zoon. | |
| Wie is de moeder van Tom? | |
| Is dat jouw dochter daar? | |
| Is dat jouw zoon daar? | |
| Ik heb twee nichtjes. | |
| Mijn oudere zus speelt goed gitaar. | |
| Ze heeft twintig kinderen. | |
| Zij is van een dochter bevallen. | |
| Wat een hete dag! | |
| Wat een leuke verrassing! | |
| Wat een triest verhaal. | |
| Wat een bizar verhaal! | |
| Wat een teleurstelling! | |
| Dat is een briljant plan. | |
| Het is een mooi leven. | |
| Wie is dit mooie meisje? | |
| Wanneer is het gebeurd? | |
| Waar heb je Tom gezien? | |
| Waar heb je Tom gevonden? | |
| Waar gaat die bus naartoe? | |
| Wat is de naam van dit liedje? | |
| Wat is jouw favoriete kleur? | |
| Van wie is dit mobieltje? | |
| Hoe laat ben je thuisgekomen? | |
| Tom at een appel. | |
| Tom zong een lied. | |
| Tom heeft meteen geantwoord. | |
| Tom heeft het hek gerepareerd. | |
| Wij zijn naar Londen gegaan. | |
| Ik heb een kamer geboekt. | |
| De voorstelling heeft twee uur geduurd. | |
| Het was heel koud gisterochtend. | |
| Honger is de beste saus. | |
| Zolang er leven is, is er hoop. | |
| Een ongeluk komt zelden alleen. | |
| Eén bonte kraai maakt nog geen winter. | |
| Slecht nieuws doet de snelle ronde. | |
| Vertrouw, maar controleer. | |
| Ik kan Tom niet overtuigen. | |
| Ik respecteer Tom. | |
| Ik heb Tom vandaag niet gezien. | |
| Ik moet Tom bellen. | |
| Laat Tom met rust. | |
| Waarom geloof je Tom? | |
| Ben je boos op Tom? | |
| Ben je verliefd op Tom? |
Drie dingen om op te letten
- Schrijf mi los: Bu hat güvenli mi?, niet güvenlimi.4
- ‘Ik ben geen …’ maak je met değil plus de uitgang: 2
- Var en yok veranderen in de tegenwoordige tijd niet: Çölde çok kum var, Bardakta hiç süt yok.3
Vul de juiste vorm in
Practice: persoonsuitgangen van ‘zijn’, değil, var en yok, het vraagpartikel mi/mu, de uitgang -de/-te. Type the missing word — Latin accents are optional.
- 1.Ben güçlü bir .
Hint: kadın + -ım: ik ben.
- 2.Tom ve ben .
Hint: evli + -yiz: na een klinker komt er een y tussen.
- 3.Ben bir polis .
Hint: değil + -im: ik ben niet.
- 4.O bir şaka .
Hint: Derde persoon: geen uitgang.
- 5.Büyük bir evim .
Hint: Er is / ik heb: var.
- 6.Tom'un parası .
Hint: Er is geen / hij heeft geen: yok.
- 7.Bu hat güvenli ?
Hint: Laatste klinker i → mi.
- 8.Bu cümle doğru ?
Hint: Laatste klinker u → mu.
- 9. kar yağdı.
Hint: Na s wordt -de -te.
- 10. çok kum var.
Hint: çöl + -de: in de woestijn.
10 questions
Grammar reference: Tatoeba-zinnen [G09], allemaal uit de gekoppelde lijst; regels volgens Elon.io [G07]. Sentences are original to LinguaCommons.
Na deze les
- Zeg hardop wat je hebt en wat je niet hebt, naar het voorbeeld Büyük bir evim var / … yok. Herhaal het morgen zonder te kijken.
- Herhaal de zinnen uit de lijst met de kaartjes en zoek in elke vraag het partikel mi.
- Elon.io — Turkish Grammar — Grammatica voor leerders (in het Engels); bron van de regels in deze les.
- Tatoeba — De verzameling waaruit de zinnen van de lijst en de leestekst komen.
Notes & Bibliography
- Elon.io, pagina over de tegenwoordige tijd van de koppeling (copula-present-zero): uitgangen -(y)Im, -sIn, -Ø, -(y)Iz, -sInIz, -lAr. Register [G07]. [source] ↩
- Elon.io, pagina over de ontkenning değil (copula-negative-degil): değil als apart woord, met de persoonsuitgang erop. Register [G07]. [source] ↩
- Elon.io, pagina over var en yok (var-yok-existential): onveranderlijke woorden aan het eind van de zin; plaats op -DA + ding + var/yok; ook ‘hebben’. Register [G07]. [source] ↩
- Elon.io, «The Particle mI in Depth»: apart woord, vier vormen naar de laatste klinker. Register [G07]. [source] ↩
- Elon.io, «The Locative -DA»: -de, -da, -te, -ta; alleen plaats, geen richting. Register [G07]. [source] ↩
- Tatoeba: Turkse zinnen van moedertaalsprekers met de rechtstreeks gekoppelde Nederlandse vertaling (CC BY 2.0 FR). Register [G09]; zinsnummers in research/guide-gaps/tatoeba/turkish-srs-nl.tsv. [source] ↩