1. Enkonduko al la svahila
La svahila (Kiswahili) estas bantua lingvo, la interlingvo de Orienta Afriko: oni parolas ĝin en Tanzanio, Kenjo, Ugando, la Demokratia Respubliko Kongo kaj pluen; pli ol 100 milionoj da homoj komprenas ĝin (plejparte kiel duan lingvon). Ĝi skribiĝas per la latina alfabeto kaj estas tre fonetika.1
Interesa paralelo por esperantisto: kiel Esperanto, la svahila estas aglutina kaj regula — oni konstruas la verbon el prefiksoj: ni-na-soma = „mi-nun-legi“ = „mi legas“. La prononco estas facila (kvin vokaloj kiel en Esperanto), kaj mankas gramatika genro kaj artikoloj. La nova afero estas la nomklasoj (speco de „genroj“, sed multaj) kun akordo. Konfido: Alta por la bazaĵoj, Meza por la tuta nomklasa sistemo.
Kial lerni la svahilan?
- Pordo al Orienta Afriko kaj al dekoj da landoj kaj kulturoj.
- Facila prononco kaj fonetika ortografio.
- Regula gramatiko: la verboj konstruiĝas kiel el briketoj (kiel en Esperanto).
- Granda kultura valoro: muziko, literaturo kaj proverboj (methali).
Kion signifas la niveloj ĉi tie
Ĉi tiu gvidilo sekvas la KER: A1–A2 estas kompletaj sube; B1–C2 estas skizitaj kaj markitaj kiel nekompletaj.
2. Prononco kaj skribo
La svahila havas kvin vokalojn (a, e, i, o, u) kiel Esperanto, kaj la akcento preskaŭ ĉiam falas sur la antaŭlasta silabo. Kelkaj kombinoj estas apartaj.3
Sonoj por koni
| Skribo | Prononco | Ekzemplo |
|---|---|---|
| ch | /tʃ/ (kiel ĉ) | chakula (manĝaĵo) |
| sh | /ʃ/ (kiel ŝ) | shule (lernejo) |
| ny | /ɲ/ (kiel nj) | nyumba (domo) |
| ng’ | /ŋ/ (kun apostrofo) | ng’ombe (bovino) |
| j | /dʒ/ (kiel ĝ) | jambo (afero/saluton) |
| vokaloj a e i o u | klaraj, kiel en Esperanto |
Oni prononcas ĉiun literon; la akcento sur la antaŭlasta silabo (kiSWAhili).
3. Kiel funkcias svahilaj frazoj
Kvar ideoj por komenci. Konfido: Alta (nomklasoj: Meza).2
Nek genro nek artikoloj: la nomklasoj
La svahila ne havas genron nek artikolojn (kiel Esperanto rilate al genro), sed ĝi klasifikas substantivojn en „nomklasoj“. La plej baza estas tiu de personoj: singularo m-, pluralo wa-. Do mtu = „persono“ kaj watu = „personoj“; mtoto = „infano“, watoto = „infanoj“. Ĉiu klaso postulas akordon ĉe adjektivoj kaj verboj — tio estas nova por esperantisto.
La verbo konstruiĝas el prefiksoj
La verbo estas tre regula: subjekta prefikso + tempo-marko + radiko. Kun soma (legi): ni-na-soma (mi legas), ni-li-soma (mi legis), ni-ta-soma (mi legos). Subjektaj prefiksoj: ni (mi), u (vi), a (li/ŝi), tu (ni), m (vi pl.), wa (ili).
Vortordo
La vortordo estas subjekto–verbo–objekto: Juma anasoma kitabu = „Juma legas libron“.
4. Baza vortprovizo
Salutoj kaj ĝentilaĵoj
| Svahila | Esperanto |
|---|---|
| Jambo / Hujambo | Saluton / Ĉu vi fartas bone? |
| Habari? | Kiel vi fartas? (laŭvorte „novaĵoj?“) |
| Nzuri | Bone |
| Karibu | Bonvenon / ne dankinde |
| Asante (sana) | Dankon (multe) |
| Tafadhali | Bonvolu |
| Ndiyo / Hapana | Jes / Ne |
| Kwaheri | Ĝis revido |
Utilaj vortoj
| Svahila | Esperanto | Svahila | Esperanto |
|---|---|---|---|
| maji | akvo | nyumba | domo |
| chakula | manĝaĵo | kitabu | libro |
| rafiki | amiko | mji | urbo |
| kubwa | granda | nzuri | bona/bela |
Numeroj 1–10
| Svahila | Esperanto | Svahila | Esperanto |
|---|---|---|---|
| moja | unu | sita | ses |
| mbili | du | saba | sep |
| tatu | tri | nane | ok |
| nne | kvar | tisa | naŭ |
| tano | kvin | kumi | dek |
Noto: saba, sita kaj tisa estas pruntoj el la araba. Konfido: Alta.
Ekzerco: salutoj kaj numeroj
Practice: Salutoj kaj numeroj 1–10. Tajpu la svahilan vorton.. Type the missing word — accents are optional.
- 1.Baza saluto („saluton“) estas .
Hint: komenciĝas per „j“ (kiel ĝ)
- 2.„Dankon“ estas (sana = multe).
Hint: ses literoj; oni fortigas per „sana“
- 3.„Bonvolu“ estas .
Hint: arabprunto; komenciĝas per „ta-“
- 4.La numero 1 estas .
Hint: kvar literoj, komenciĝas per „m“
- 5.La numero 3 estas .
Hint: kvar literoj, komenciĝas per „t“
- 6.La numero 10 estas .
Hint: kvar literoj, komenciĝas per „k“
- 7.„Jes“ estas .
Hint: la malo de „hapana“
- 8.„Ne“ estas .
Hint: la malo de „ndiyo“
- 9.„Kiel vi fartas?“ oni demandas per ? (laŭvorte „novaĵoj?“).
Hint: arabprunto por „novaĵoj“
- 10.„Bonvenon / ne dankinde“ estas .
Hint: signifas ankaŭ „proksima“; komenciĝas per „ka-“
10 questions
Grammar reference: Vortoj laŭ TUKI (Kamusi ya Kiswahili) kaj la Kamusi-projekto; frazoj originalaj al LinguaCommons. KER-nivelo A1. Konfido: Alta.. Sentences are original to LinguaCommons.
5. Pli pri gramatiko
La klaso de personoj (m-/wa-)
La klaso 1/2 grupigas personojn: singularo m- (aŭ mw- antaŭ vokalo), pluralo wa-. Ekz.: mtu → watu (persono → personoj), mwalimu → walimu (instruisto → instruistoj), Mkenya → Wakenya (kenjano → kenjanoj). Estas pliaj klasoj (ki-/vi-, ji-/ma-…), kiujn oni lernas iom post iom.
La tempo-markoj
Inter la subjekta prefikso kaj la radiko staras la tempo: -na- (prezenco), -li- (pasinteco), -ta- (futuro), -me- (perfekto). Do u-na-soma = „vi legas“, a-li-soma = „li legis“, tu-ta-soma = „ni legos“.
Neniuj artikoloj
Ne ekzistas „la/unu“: kitabu signifas „libro“, „la libro“ aŭ „iu libro“ laŭ la kunteksto.
Ekzerco: nomklasoj kaj verboj
Practice: La klaso de personoj (m-/wa-), la subjektaj prefiksoj kaj la tempo-markoj, plus vortprovizo. Tajpu la svahilan vorton aŭ prefikson.. Type the missing word — accents are optional.
- 1.„Persono“ (klaso 1) estas .
Hint: tri literoj; ĝia pluralo estas „watu“
- 2.„Personoj“ (klaso 2, pluralo) estas .
Hint: pluralo de „mtu“; komenciĝas per „wa-“
- 3.La subjekta prefikso de la unua persono („mi“) estas .
Hint: du literoj; malfermas „___-na-soma“ = mi legas
- 4.La tempo-marko de la prezenco estas -- .
Hint: staras inter la subjekto kaj la radiko; „u-__-soma“ = vi legas
- 5.La tempo-marko de la pasinteco estas -- .
Hint: „a-__-soma“ = ŝi legis (en la pasinteco)
- 6.La tempo-marko de la futuro estas -- .
Hint: „tu-__-soma“ = ni legos
- 7.„Akvo“ estas .
Hint: kvar literoj, komenciĝas per „ma-“
- 8.„Domo“ estas .
Hint: komenciĝas per la „nj“-sono (ny-)
- 9.„Libro“ estas (klaso ki-/vi-).
Hint: arabprunto; pluralo „vitabu“
- 10.„Amiko“ estas .
Hint: arabprunto; konata el „Hakuna matata“
10 questions
Grammar reference: Gramatiko laŭ TUKI kaj la Kamusi-projekto; frazoj originalaj al LinguaCommons. KER-nivelo A2. Konfido: Alta (nomklasoj: Meza).. Sentences are original to LinguaCommons.
6. Kulturo kaj kunteksto
La svahila naskiĝis sur la orientafrika marbordo el la kontakto inter bantuaj popoloj kaj arabaj komercistoj, kaj tial ĝi kunigas bantuan bazon kun multe da araba vortprovizo (kaj iom da portugala, persa kaj angla). Ĝi estas kunliga lingvo de dekoj da popoloj, simbolo de panafrikanismo kaj labora lingvo de la Afrika Unio. Lerni ĝin malfermas muzikon, filmojn kaj riĉan tradicion de proverboj (methali).
Ekzistas regionaj varioj; la normo baziĝas sur la Zanzibara dialekto (Kiunguja). Kiel komencanto vi unue renkontas la normon.
„Haraka haraka haina baraka.“ — Rapido ne portas benon. (svahila proverbo)
Kien iras ĉi tiu gvidilo
A1–A2 supre estas kompletaj. La materialo sube estas skizo, intence nekompleta.
Planataj niveloj B1–C2 (skizitaj)
- B1: la tuta nomklasa sistemo kaj la akordo; posesivoj; la kunliga -a.
- B2: verbaj aspektoj (-me-, -ki-, -ka-), rilativo, pasivo kaj aplikativo.
- C1: registroj, subjunktivo, idiomaĵoj.
- C2: svahila literaturo, poezio, dialekta vario.
7. Lernresursoj
Rekomendata komenca aro (kontrolita en junio 2026):
- Kamusi-projekto — vortaro kaj gramatikoReferenco — svahila vortaro kaj gramatiknotoj (nomklasoj)
- TUKI — Kamusi ya Kiswahili — norma svahila-angla vortaro
- Colloquial Swahili (Routledge)Komencanto — kompleta komencanta kurso
- Svahila lingvo (superrigardo, Vikipedio) — klasifiko, historio, gramatiko
8. Notoj kaj limigoj
- La svahila havas variojn; ĉi tiu gvidilo instruas la normon (bazita sur la Kiunguja de Zanzibaro).
- La gvidilo kovras A1–A2 plene; B1–C2 estas skizoj. La nomklasa sistemo estas nur enkondukita (konfido Meza por la tuta sistemo).