La eŭskara1. Enkonduko al la eŭskara
La eŭskara (euskara) estas izola lingvo: ĝi havas neniujn konatajn parencojn — nek kun Esperanto nek kun iu ajn alia lingvo de la mondo. Ĝin parolas ĉirkaŭ 750.000 homoj en la hispana kaj franca Eŭskio. La norma formo nomiĝas Euskara Batua, kreita de la akademio Euskaltzaindia.1
Por esperantisto ekzistas interesa paralelo: kiel Esperanto, la eŭskara estas aglutina (ĝi konstruas per sufiksoj) kaj ne havas gramatikan genron. Sed du aferoj estas novaj: la ergativo (-k), kaj la difina artikolo kiel sufikso -a (male ol la memstara Esperanta „la“). La vortordo estas SOV (verbo fine). Konfido: Alta por la bazaĵoj, Meza por detaloj de la ergativeco.
Kial lerni la eŭskaran?
- Unu el la plej malnovaj lingvoj de Eŭropo kaj vera izolaĵo — lingve unika.
- Viva kulturo kun forta revigliga movado (ikastolak, eŭskaraj amaskomunikiloj).
- Kiu vojaĝas aŭ loĝas en Eŭskio, vere proksimiĝas al la regiono.
- Regula prononco, simila al la hispana.
Kion signifas la niveloj ĉi tie
Ĉi tiu gvidilo sekvas la KER: A1–A2 estas kompletaj sube; B1–C2 estas skizitaj kaj markitaj kiel nekompletaj.
2. Prononco kaj skribo
La eŭskara uzas la latinan alfabeton kun kvin vokaloj (a, e, i, o, u) kiel Esperanto. Kelkaj konsonantoj kaj digrafoj estas apartaj.3
Sonoj por koni
| Skribo | Prononco | Ekzemplo |
|---|---|---|
| x | /ʃ/ (kiel ŝ) | kaixo (saluton) = „kai-ŝo“ |
| tx | /tʃ/ (kiel ĉ) | txakur (hundo) |
| tz | /ts/ (kiel c) | hitz (vorto) |
| z | /s/ (kiel s) | zu (vi) |
| j | /j/ (kiel j; regione /x/=ĥ) | jan (manĝi) |
| h | kutime muta | hiru (tri) |
La akcento estas malforta kaj ne distingas vortojn. Oni prononcas ĉiun literon.
3. Kiel funkcias eŭskaraj frazoj
Kvar ideoj sufiĉas por komenci. Konfido: Alta (ergativeco: Meza).2
Verbo fine (SOV)
La eŭskara estas subjekto–objekto–verbo: la verbo kutime staras je la fino de la frazo. En Esperanto la ordo estas pli libera (kutime SVO), do tio estas nova kutimo.
Sen genro, sed sufiksoj por ĉio
Ne ekzistas gramatika genro (kiel en Esperanto). Sed male ol la Esperanta memstara „la“, la difina artikolo estas la sufikso -a: mutil = „knabo“, mutila = „la knabo“. La pluralo estas -ak: mutilak = „la knaboj“.
La ergativo (-k)
Nova por esperantisto: en transitiva frazo, la faranto ricevas la sufikson -k (ergativo), dum la objekto restas sen sufikso. (Tio anstataŭas la Esperantan akuzativan -n, sed markas la SUBJEKTON, ne la objekton!) Tiun sistemon (ergativo–absolutivo) vi lernas paŝon post paŝo ekde A2.
La verbo „esti“ (izan)
izan (esti): ni naiz (mi estas), zu zara (vi estas), hura da (li/ŝi estas), gu gara (ni estas), zuek zarete (vi estas, pl.), haiek dira (ili estas).
4. Baza vortprovizo
Salutoj kaj ĝentilaĵoj
| Eŭskara | Esperanto |
|---|---|
| kaixo | saluton |
| egun on | bonan tagon |
| arratsalde on | bonan posttagmezon |
| gabon | bonan vesperon / nokton |
| eskerrik asko | dankon |
| mesedez | bonvolu |
| bai / ez | jes / ne |
| agur | ĝis revido |
Utilaj vortoj
| Eŭskara | Esperanto | Eŭskara | Esperanto |
|---|---|---|---|
| ur | akvo | etxe | domo |
| ogi | pano | liburu | libro |
| lagun | amiko | hiri | urbo |
| handi | granda | on | bona |
Numeroj 1–10
| Eŭskara | Esperanto | Eŭskara | Esperanto |
|---|---|---|---|
| bat | unu | sei | ses |
| bi | du | zazpi | sep |
| hiru | tri | zortzi | ok |
| lau | kvar | bederatzi | naŭ |
| bost | kvin | hamar | dek |
Ekzerco: salutoj, numeroj kaj „esti“
Practice: Salutoj, numeroj 1–10 kaj la verbo izan (esti). Tajpu la eŭskaran vorton.. Type the missing word — accents are optional.
- 1.„Saluton“ estas .
Hint: la „x“ sonas kiel ŝ
- 2.„Dankon“ estas asko.
Hint: du vortoj por „dankon“; la unua komenciĝas per „esk-“
- 3.„Bonvolu“ estas .
Hint: similas la hispanan „merced“
- 4.La numero 1 estas .
Hint: tri literoj, komenciĝas per „b“
- 5.La numero 3 estas .
Hint: la „h“ estas kutime muta
- 6.La numero 10 estas .
Hint: komenciĝas per muta „h“
- 7.„Mi estas“ (izan) = ni .
Hint: 1-a persono singulara de izan
- 8.„Vi estas“ (izan, unu) = zu .
Hint: 2-a persono singulara de izan
- 9.„Li/Ŝi estas“ (izan) = hura .
Hint: du literoj; 3-a persono singulara
- 10.„Bonan tagon“ estas (du vortoj).
Hint: laŭvorte „tago bona“
10 questions
Grammar reference: Vortoj kaj formoj laŭ Euskaltzaindia (Euskara Batua) kaj la Elhuyar-vortaro; frazoj originalaj al LinguaCommons. KER-nivelo A1. Konfido: Alta.. Sentences are original to LinguaCommons.
5. Pli pri gramatiko
La artikolo kiel sufikso
Kie Esperanto uzas la memstaran „la“, la eŭskara aldonas la sufikson -a: etxe (domo) → etxea (la domo). La pluralo estas -ak: etxeak (la domoj).
Ĉio algluiĝas
La eŭskara estas forte aglutina (kiel Esperanto, sed eĉ pli): „en la domo“ estas etxean (etxe + -a + -n). La kazoj estas sufiksoj, ne prepozicioj.
La ergativo en la praktiko
La faranto de transitiva frazo portas -k. Ekzemplo: „La knabo trinkas akvon“ = Mutilak ura edaten du (mutil-a-k = la knabo, ergativo). En netransitivaj frazoj la subjekto restas sen sufikso: Mutila etortzen da (La knabo venas).
Ekzerco: sufiksoj, pluralo kaj ergativo
Practice: La artikolo kiel sufikso, la pluralo kaj la ergativo, plus vortprovizo. Tajpu la eŭskaran vorton aŭ sufikson.. Type the missing word — accents are optional.
- 1.La difina artikolo aldoniĝas kiel sufikso (mutil → mutil__).
Hint: unu sola litero; faras el „mutil“ la difinan „mutila“
- 2.La sufikso de la pluralo estas (mutil → mutilak).
Hint: du literoj; formas la difinan pluralon
- 3.La ergativo (faranto de transitiva ago) finiĝas per .
Hint: unu litero; markas KIU faras la agon
- 4.„Ne“ estas .
Hint: du literoj; la malo de „bai“
- 5.„Jes“ estas .
Hint: tri literoj; la malo de „ez“
- 6.La numero 2 estas .
Hint: du literoj
- 7.La numero 5 estas .
Hint: kvar literoj, komenciĝas per „b“
- 8.„Domo“ estas .
Hint: kun -a fariĝas „etxea“ (la domo)
- 9.„Akvo“ estas .
Hint: du literoj
- 10.„Amiko“ estas .
Hint: kvin literoj, komenciĝas per „l“
10 questions
Grammar reference: Gramatiko laŭ Euskaltzaindia; frazoj originalaj al LinguaCommons. KER-nivelo A2. Konfido: Alta (ergativo: Meza).. Sentences are original to LinguaCommons.
6. Kulturo kaj kunteksto
La eŭskara portas antikvegan kaj originalan kulturon: de la buŝa poezio de la bertsolari (improvizitaj kantataj versoj) ĝis festoj kaj kuirarto, ĝis forta movado por la lingvokonservado. Lerni ĝin signifas kompreni Eŭskion de interne — lingvo kiu transvivis jarmilojn. Por esperantisto ĝi estas ankaŭ fascina studobjekto: aglutina kaj sengenra kiel Esperanto, sed kun tute alia, ergativa strukturo.
Ekzistas dialektoj (biskaja, gipuzkoa…); kiel komencanto vi unue renkontas la unuecan normon Euskara Batua.
„Euskara jalgi hadi mundura.“ — Eŭskara, eliru en la mondon. (Bernat Etxepare, 1545)
Kien iras ĉi tiu gvidilo
A1–A2 supre estas kompletaj. La materialo sube estas skizo, intence nekompleta.
Planataj niveloj B1–C2 (skizitaj)
- B1: la kaz-sistemo (Nor/Nork/Nori), la helpverboj izan/ukan kun akordo.
- B2: la riĉa verbsistemo (sintezaj vs perifrazaj verboj), la pasinteco.
- C1: subpropozicioj, substantivigo, registroj.
- C2: literatura lingvo, dialektoj.
7. Lernresursoj
Rekomendata komenca aro (kontrolita en junio 2026):
- Aisa / Ikasbil (HABE)Komencanto — senpaga enkonduka kurso kaj ekzercoj de la eŭskara lingvo-instanco HABE
- Elhuyar-vortaro (eŭskara–hispana/angla/franca)Referenco — norma vortaro, senpaga rete
- Euskaltzaindia — Akademio de la Eŭskara LingvoReferenco — la lingva aŭtoritato; normo de Euskara Batua
- Eŭskara lingvo (superrigardo, Vikipedio) — klasifiko, izolaĵo, historio
8. Notoj kaj limigoj
- La eŭskara havas dialektojn; ĉi tiu gvidilo instruas la normon Euskara Batua.
- La gvidilo kovras A1–A2 plene; B1–C2 estas skizoj. La ergativeco estas nur enkondukita.