Lekcja jest celowo wąska: powitanie, uprzejmość, pytanie, przeczenie i szyk zdania. Nie uczy całego A1 ani całej odmiany. Zdania z Tatoeby (CC BY 2.0 FR), gramatyka z A Reference Grammar of Modern Italian i rozdziału o rodzajnikach z Passo dopo passo. Rodzimy użytkownik tego nie czytał.
Pierwsze słowa: powitanie
Ciao jest dla znajomych, przy powitaniu i pożegnaniu — jak cześć. Buongiorno w dzień, Buonasera wieczorem, Buonanotte tylko przed snem, nigdy w sklepie. Salve jest odrobinę oficjalniejsze i niezależne od pory dnia. W sklepie Włoch mówi Buongiorno i oczekuje odpowiedzi — u nas tego nie ma. Zwracanie się dzieli rozmówców: tu do znajomych i dzieci, Lei do reszty — a Lei, jak Pan i Pani, odmienia się w trzeciej osobie.
| Włoski | Polski |
|---|---|
| Cześć. | |
| Słucham. | |
| Witaj świecie! | |
| Cześć! Jak leci? | |
| Cześć, jestem Nancy. | |
| Dobry wieczór, co słychać u pana? | |
| Cześć, jestem Sepideh. | |
| Cześć, jest tam ktoś ? |
Salve. Pronto? Sei ancora in linea?
Wymowa: co masz za darmo, a czego brakuje
Polak czyta włoską pisownię zaskakująco dobrze: c przed e i to prawie polskie cz, g przed e i to prawie dż, z to dz lub c, a gn to niemal polskie ń. Spółgłoski podwojone to jednak rzecz, której polski nie zna: we włoskim pala i palla to dwa różne słowa, casa i cassa także, a różnica jest słyszalna i obowiązkowa. Nowe są też samogłoski — włoski rozróżnia e otwarte i zamknięte oraz o otwarte i zamknięte, czego polski nie robi: venti ’dwadzieścia’ i venti ’wiatry’ brzmią inaczej, podobnie pesca ’brzoskwinia’ i pesca ’połów ryb’. Uważaj na literę y: we włoskim nie ma jej wcale, a polskie y jest samogłoską. Akcent jest Twoim sprzymierzeńcem: pada zwykle na przedostatnią sylabę, jak w polskim, i jest zaznaczany tylko na końcu wyrazu (città, però, caffè).
Podziękowanie i uprzejmość
Grazie wystarczy, grazie mille jest cieplejsze. Prego robi kilka rzeczy naraz: to odpowiedź na podziękowanie, to „proszę bardzo”, i to zachęta „niech Pan wejdzie”. Polski ma na to jedno słowo — proszę — ale włoski rozdziela funkcje inaczej: per favore to „proszę” przy prośbie, prego to „proszę” przy podawaniu czegoś. Scusi jest oficjalne, scusa poufałe i Włoch przeprasza znacznie częściej niż Polak; to nie znaczy, że coś poszło nie tak. Kiedy ktoś Cię częstuje, samo grazie nie wystarcza: trzeba wybrać sì, grazie albo no, grazie.
| Włoski | Polski |
|---|---|
| Przepraszam. | |
| Dziękuję, to wszystko. | |
| Dziękuję za dzisiaj. | |
| Dziękuję za pomoc. | |
| Obudź się, proszę. | |
| Usiądź proszę. | |
| Poproszę colę. | |
| Poproszę dwa piwa. |
Grazie per l'intervista! Grazie per la correzione. Spegni la radio, per favore.
Pytanie ze słowem pytajnym
Słowa pytajne to che i cosa ’co’, chi ’kto’, dove ’gdzie’, quando ’kiedy’, come ’jak’, perché ’dlaczego’, quanto ’ile’ i quale ’który’. Stoją na początku, a czasownik idzie zaraz po nich — tak samo jak w polskim. Różnica pojawia się tam, gdzie polski używa przypadku albo przedrostka: Di dove sei? to Skąd jesteś?, a Con chi parli? to Z kim rozmawiasz? Włoski stawia przyimek przed słowem pytajnym, polski woli przyimek lub przedrostek w samym słowie.
Che c'è laggiù? Dove sei stata? Dove siete nati?
È aperto? Sei ricca? Lui dorme? Chi è Dio? Cominciamo? Sei pronto?
Mi sbagliavo? Perché è qui? Perché studi?
| Włoski | Polski |
|---|---|
| Kto jest tutaj? | |
| Gdzie napiszesz? | |
| Która jest godzina? | |
| Ile to kosztuje? | |
| Kto tego chce? | |
| Gdzie się urodziłeś? | |
| Czego brakuje? | |
| Co czytasz? |
Pytanie typu tak lub nie
Polski ma na to osobne słowo: czy. Włoski ma dwa sposoby i żaden nie wygląda jak czy. Można zapytać samą intonacją — Vieni? — albo odwrócić szyk: Vieni tu? W mowie wystarcza intonacja, w mowie starannej i w piśmie inwersja jest normalna. Odpowiedź to sì albo no, a na końcu zdania można dodać no? lub vero?, co odpowiada polskiemu prawda?.
Hai un marito? Sono occupati? Parli polacco?
| Włoski | Polski |
|---|---|
| Czy to jest rzeka? | |
| On jest zajęty? | |
| Chcesz iść? | |
| Jesteś sam? | |
| Czy masz alibi? | |
| Jesteś buddystą? |
Przeczenie
Włoskie non stoi przed czasownikiem i się nie odmienia: Non so, Non capisco. To dla Polaka dobra wiadomość, bo polskie nie też jest nieodmienne. Różnica jest w tym, że włoski wymaga podwójnego przeczenia i traktuje je jako normę: Non ho visto nessuno znaczy nikogo nie widziałem, i tak jest poprawnie. Polski również ma podwójne przeczenie, więc ten nawyk nie zaskoczy. Nowe słowa w tej rodzinie to niente ’nic’, nessuno ’nikt’, mai ’nigdy’ i nulla ’nic’.
Non si amano. Non si muova. Non ispirato?
| Włoski | Polski |
|---|---|
| Nie czytam. | |
| Nie pracuję. | |
| Nie umieraj! | |
| Nie krzycz. | |
| Nie chcę. | |
| Nie pijemy. | |
| Nie rozumiesz. | |
| Nie jesteś Bogiem. |
Czasowniki modalne
potere ’móc’, volere ’chcieć’ i dovere ’musieć’ odmieniają się przez osoby, a czasownik główny zostaje w bezokoliczniku: Posso entrare, Voglio venire, Devo andare. Jest tu jedna wygodna zbieżność: włoskie vorrei odpowiada dokładnie polskiemu chciałbym, i oba służą do uprzejmej prośby zamiast formy bezpośredniej. Pamiętaj, że dovere jest osobowe: devo to muszę, a nie trzeba ogólne.
Io le voglio bene. Devo dare l'esame. Posso dirle tutto. Chi mai può essere?
| Włoski | Polski |
|---|---|
| Możesz wejść. | |
| Czy mogę wejść? | |
| Muszę być posłuszny. | |
| Chcę Cię tutaj. | |
| Mogę wyjść? | |
| Mogę się zmienić. | |
| Potrafię kochać. | |
| Io devo cambiare. | Muszę zmienić. |
Szyk zdania, rodzaj i rodzajniki
Podstawowy szyk jest ten sam: podmiot, orzeczenie, dopełnienie. Przymiotnik jednak stoi po rzeczowniku — una macchina rossa, gdy po polsku mówimy czerwony samochód — więc przyzwyczajenie trzeba odwrócić. Największa nowość to rodzajnik, którego polski nie ma w ogóle: il, lo, la, i, gli, le oraz nieokreślone un, uno, una. Po polsku określoność wynika z kontekstu i szyku; po włosku jest osobnym słowem, które odmienia się przez rodzaj i liczbę, i jego pominięcie jest najczęstszym błędem Polaka. Drugie nowe zjawisko to zrastanie się przyimka z rodzajnikiem: di + il = del, a + la = alla, in + il = nel. Tam, gdzie polski używa przypadku, włoski używa przyimka z rodzajnikiem.
Adoro il golf. Dov'è il gate? No, non lo so.
| Włoski | Polski |
|---|---|
| Zastrzelę go. | |
| On ją lubi. | |
| Znam ją. | |
| Nienawidzę go. | |
| Niech żyje chaos! | |
| Otwórz buzię! | |
| Oto reszta. | |
| I komu to mówisz! |
Trzy błędy, których warto unikać
- Brak rodzajnika. Polski go nie ma, więc znika: Ho libro jest błędem, Ho un libro jest dobrze. Ucz się każdego rzeczownika razem z rodzajnikiem, inaczej rodzaj zostaje zgadywaniem.
- Podwojone spółgłoski. Polski ich nie zna, więc ucho ich nie pilnuje: pala i palla to różne słowa, casa i cassa też. Pisownia z podwójną spółgłoską nie jest ozdobnikiem.
- Fałszywi przyjaciele. camera to pokój, nie kamera; firma to podpis, nie firma; cara to droga (żeńska od caro), nie kara. Trzy słowa, które wyglądają po polsku i znaczą coś innego.
Uzupełnij brakujące słowo
Practice: Powitanie, słowo pytajne, przeczenie, czasownik modalny i rodzajnik. Type the missing word — Latin accents are optional.
- 1.!
Hint: Powitanie stoi na początku zdania.
- 2., è tutto.
Hint: Podziękowanie to jedno słowo, także jako wykrzyknik.
- 3. c'è qua?
Hint: Słowo pytajne otwiera pytanie.
- 4. leggo.
Hint: Przeczenie stoi przed czasownikiem i się nie odmienia.
- 5. entrare.
Hint: Czasownik modalny się odmienia, główny zostaje w bezokoliczniku.
- 6.Apra bocca!
Hint: Rodzaj i liczba rodzajnika.
6 questions
Grammar reference: Zdania pochodzą z tej lekcji i są zdaniami Tatoeby (CC BY 2.0 FR), identyfikatory: 607364, 4424, 5010549, 6827673, 425487, 4435. Sentences are original to LinguaCommons.
Czytaj prawdziwe zdania włoskie
Zdania poniżej pochodzą z Tatoeby i są ułożone w krótkie akapity. Czytaj po jednym zdaniu, najpierw spróbuj zrozumieć je bez polskiego, a dopiero potem sprawdź. Po każdym akapicie idzie to tłumaczenie, które użytkownicy przypisali bezpośrednio do tych zdań.
Sono allergico ai semi di papavero. Questo non sembra troppo difficile. La prognosi per domani non è buona. Non sono in grado di capire questo.
Jestem uczulony na mak. To nie wygląda na bardzo trudne. Prognoza na jutro nie jest dobra. Nie jestem w stanie tego zrozumieć.
Non è buono per lei vivere da sola. Parla di tutto con i suoi genitori. Non bisogna dimenticare quel fatto. La nostra squadra vinse la partita.
Mieszkanie samemu nie jest dla niej dobre. Ona we wszystkim radzi się rodziców. Ten fakt nie może zostać zapomniany. Nasza drużyna wygrała mecz.
Dov'è la mia posizione sulla mappa? Tatoeba aiuta davvero i traduttori? Il castello si erge sopra la città. Noi stiamo infastidendo la maestra.
Gdzie jestem na mapie? Czy Tatoeba naprawdę pomaga tłumaczom? Zamek wznosi się nad miastem. Denerwujemy nauczycielkę.
Tom non voleva parlare con nessuno. L'arabo non è una lingua difficile. Ci sono molti dipinti sulla parete.
Proszę kupić kilka jabłek. Tom nie chciał z nikim rozmawiać. Arabski nie jest trudnym językiem. Na ścianie jest dużo obrazów.
Chiamiamo le cose con il loro nome. Puoi spedire questa lettera per me? Non c'è niente di cui preoccuparsi. Si incontreranno in albergo domani.
Nazwijmy rzeczy po imieniu. Możesz mi wysłać ten list? Nie ma się o co martwić. Oni mają się spotkać jutro w hotelu.
Non voglio andare da nessuna parte. Mi ha dato un bel regalo di Natale. Non devi aver paura di fare errori. Tom sta suonando il violino adesso.
Nie chcę nigdzie chodzić. Dał mi prezent gwiazdkowy. Nie bój się błędów. Tom właśnie gra na skrzypcach.
Non tutti gli uccelli sanno volare. Ho incontrato i tuoi genitori ieri. Il tedesco non è una lingua facile. Debbie, la tua scuola è qui vicino?
Nie wszystkie ptaki potrafią latać. Wczoraj spotkałem twoich rodziców. Niemiecki nie jest łatwym językiem. Debbie, twoja szkoła jest blisko?
Po lekcji
- Następny krok: ucz się każdego nowego rzeczownika z rodzajnikiem i przećwicz na głos zrosty przyimków — del, della, al, alla, nel, nella.
- Poziom: zdania i ćwiczenia mieszczą się w pasmach A1.1–A2.2, z naciskiem na A1. Żadne pasmo nie jest ustawione wyżej, niż sięga materiał.
- Tatoeba — To są źródła lekcji, nie reklamy.
- Passo dopo passo: Italiano 1 (LibreTexts)
- A Reference Grammar of Modern Italian
Notes & Bibliography
- A Reference Grammar of Modern Italian (Routledge, wyd. 2): rodzajniki, rodzaj, przyimki i przeczenie. [source] ↩
- Tatoeba: zdania napisane przez osoby, dla których włoski jest językiem ojczystym, wraz z polskimi tłumaczeniami, które inni użytkownicy przypisali do nich bezpośrednio (CC BY 2.0 FR). Identyfikatory zdań są w pliku research/guide-gaps/tatoeba/italian-srs-pl.tsv. [source] ↩