Bugün İtalyanca kim olduğunu, neyin olduğunu ve neyi yapmadığını söyleyeceksin; hepsi anadili İtalyanca olan kişilerin gerçek cümleleriyle. Dört nokta var: essere (olmak), artikel, avere (sahip olmak) ve olumsuzluk sözcüğü non. Bu dersin hedefi sınırlıdır; A1 düzeyinin tamamını kapsamaz.
Dilbilimsel denetim henüz yapılmadı. Bu dersteki bütün İtalyanca cümleler bu rehberin Tatoeba listesinden alındı ve yanlarında bir insanın bağladığı Türkçe çeviri var; hiçbiri ders için uydurulmadı.
Olmak: sono, sei, è, siamo, siete, sono
Essere (olmak) fiilinin şimdiki zaman biçimleri şunlardır: io sono, tu sei, lui ya da lei è, noi siamo, voi siete, loro sono.1 Fiil kimin kastedildiğini zaten gösterdiği için özne zamiri çoğu zaman söylenmez; io ve tu genellikle vurgu için kullanılır.1 Türkçede bu iş bir ekle yapılır: Ben bir erkeğim cümlesindeki -im, İtalyancada ayrı bir sözcüktür, sono.
Io sono tuo padre. Sei un buon amico. Tom è un dottore. Siamo al sicuro qui. Io sono a Teheran.
Ben bir erkeğim. Ben senin babanım. Sen iyi bir arkadaşsın. Tom doktordur. Burada güvendeyiz. Tahran'dayım.
Artikel: il, lo, la, l', i, gli, le
Türkçe çevirilere bakınca artikel görmezsin: Kitap nerede? İtalyanca ise ismin önüne belirli bir artikel koyar ve bu artikel ismin cinsine, sayısına ve ilk sesine göre değişir.3 Eril tekil isimlerin çoğu il alır (çoğulu i); s+ünsüz, z, gn, ps ve x ile başlayan eril isimler lo alır (çoğulu gli). Dişil tekil isimler la, dişil çoğul isimler le alır. Ünlüyle başlayan tekil isimlerde artikel l' olur; bunların çoğulu erilde gli, dişilde le olur.3 Türkçe çevirilerde bu ayrımın karşılığı olmadığından her ismi artikeliyle birlikte öğren: il libro, la rosa, l'acqua.
Dov'è la rosa? L'acqua è vita. I fiori sono gialli. Le luci sono spente. Io amo gli animali.
Kitap nerede? Gül nerede? Su hayattır. Çiçekler sarıdır. Işıklar söndü. Ben hayvanları severim.
Sahip olmak: ho, hai, ha
Türkçe sahip olmayı var ile söyler: Benim bir evim var. İtalyanca bunun için avere fiilini kullanır ve sahip olan kişi özne olur: Io ho una casa, kelimesi kelimesine «bir eve sahibim». Aşağıdaki cümlelerde io ho, tu hai ve lui ya da lei ha biçimlerini görürsün. Olumsuzu non ile kurulur: Non ho un avvocato, Bir avukatım yok.12
Io ho un libro. Hai dei bei capelli. Lei ha un gatto. Tom ha tre cani. Non ho un avvocato.
Benim bir evim var. Benim bir kitabım var. Güzel saçların var. Onun bir kedisi var. Tom'un üç köpeği var. Bir avukatım yok.
Olumsuzluk: non fiilden önce
İtalyancada olumsuzluk sözcüğü non fiilden önce gelir.1 Türkçede olumsuzluk fiilin içindedir (çalışmıyorum, istemiyorum) ya da isimden sonra değil ile gelir (burada değil); İtalyanca ise her durumda non sözcüğünü fiilin önüne koyar: Non lavoro per te,
Tom non è qui. Non sono tuo padre. Non voglio il gelato. Non bevo molto vino. Io non capisco nulla.
Tom burada değil. Senin için çalışmıyorum. Senin baban değilim. Dondurma istemiyorum. Çok şarap içmiyorum. Ben hiçbir şey anlamıyorum.
Gerçek İtalyanca cümleler okumak
Anadili İtalyanca olan kişilerin cümlelerinden sekiz grup, hepsi bu rehberin listesinden.2 Bir hikâye oluşturmazlar: her grup bir konu etrafında tek tek cümleleri toplar. Her grubu yüksek sesle oku; altındaki tablo, Tatoeba'nın her cümleye bağladığı Türkçe çeviriyi verir.
Nerede?
Dov'è il ragazzo? Dov'è la Namibia? Dove sono i bagni? Dov'è il problema? Ehi, dov'è Tom? Dov'è la chiesa? Dov'è la moschea?
Aile
Chi è tuo padre? Questa è mia sorella. Io ho due fratelli. Ho uno zio ricco. Tua madre lo sa? Non sono tua madre.
Hava ve doğa
Il cielo è coperto. La notte è calda. Il fiume è largo. Il cielo era rosso. La Luna era piena. Gli alberi sono vivi. La Terra è rotonda.
Hayvanlar
Il cavallo è mio. Il corvo volò via. Ha un cagnolino nero. Questo è un animale. La gatta mi spaventò. Io sono una gatta.
Yemek ve içmek
Bevo tè ogni giorno. Una coca, per favore. Tom bevve una birra. Sto facendo il pane. Tom beve molto latte. Dammi la mia birra. Tom cucina per noi.
Sorular
Che ore sono ora? A che ora pranzi? Come va la scuola? Cos'ha detto Tom? Lei parla il turco? Parli la mia lingua? Qual è il problema?
Nerede yaşıyor?
Lei vive in città. Adesso sono a Roma. Sumatra è un'isola. La Russia è grande. Il mondo è piccolo. È una piccola città.
Olup bitenler
Ho letto la lettera. Ho acceso le candele. Sono andato allo zoo. Siamo andate a piedi. Li ho mangiati tutti. Mi spedì un regalo. Ha perso l'aereo.
| İtalyanca | Türkçe |
|---|---|
| Gazete nerede? | |
| Bahçe nerede? | |
| Oğlan nerede? | |
| Namibya nerededir? | |
| Tuvaletler nerede? | |
| Sorun nerede? | |
| Hey, Tom nerede? | |
| Kilise nerede? | |
| Cami nerede? / Mescit nerede? | |
| Mary benim annem. | |
| O senin annen mi? | |
| Senin baban kim? | |
| Bu benim kız kardeşim. | |
| İki erkek kardeşim var. | |
| Benim zengin bir amcam var. | |
| Annen biliyor mu? | |
| Ben senin annen değilim. / Senin annen değilim. | |
| Bugün rüzgarlı. | |
| Hava soğuk. / Hava soğuktur. | |
| Gökyüzü kapalı. | |
| Gece sıcaktır. | |
| Nehir geniştir. | |
| Gök kırmızıydı. | |
| Ay doluydu. | |
| Ağaçlar canlıdır. | |
| Dünya yuvarlaktır. | |
| Tom'un bir ineği var. | |
| Tom'un bir kedisi var. | |
| At benim. | |
| Karga uçup gitti. | |
| Onun küçük siyah bir köpeği var. | |
| Bu bir hayvan. | |
| Kedi beni korkuttu. | |
| Ben bir kediyim. | |
| Çay soğuk. | |
| Hiç kahven var mı? / Kahve var mı? | |
| Her gün çay içerim. | |
| Bir kola, lütfen. | |
| Tom bir bira içti. | |
| Ekmek pişiriyorum. | |
| Tom çok süt içer. | |
| Bana biramı ver. | |
| Tom bizim için yemek pişirir. | |
| Fiil nedir? / Eylem nedir? | |
| Cümle nedir? | |
| Şu anda saat kaç? | |
| Öğle yemeğini ne zaman yiyorsun? | |
| Okul nasıl gidiyor? | |
| Tom ne söyledi? | |
| Türkçe konuşuyor musunuz? | |
| Benim dilimi konuşuyor musun? | |
| Sorun nedir? | |
| Tony Kobe'de yaşıyor. | |
| O, Nagasaki'de yaşıyor. | |
| O, şehirde yaşıyor. | |
| Şimdi Roma'dayım. | |
| Sumatra bir adadır. | |
| Rusya büyük. | |
| Dünya küçüktür. | |
| Küçük bir şehir. | |
| Tom kitabını açtı. | |
| Anahtarı kaybettim. | |
| Mektubu okudum. | |
| Mumları yaktım. | |
| Hayvanat bahçesine gittim. | |
| Yaya gittik. | |
| Onların hepsini yedim. | |
| Bana hediye gönderdi. | |
| O, uçağını kaçırdı. |
Akılda tutulacak üç nokta
- Her ismi artikeliyle öğren: il ve la ismin cinsini, lo ve gli ise ismin ilk sesini izler.3
- Io ve tu sözcüklerini rahatça atabilirsin: fiil biçimi kimin kastedildiğini zaten söyler.1
- Non her zaman fiilden önce gelir; Türkçedeki -me/-ma ekinin ya da değil sözcüğünün yerine.1
Doğru biçimi yaz
Practice: essere: sono, sei, siamo; belirli artikel il, la, i, le, gli; avere: ho; non ile olumsuzluk. Type the missing word — Latin accents are optional.
- 1.Io un uomo.
Hint: essere, ben: io sono.
- 2. un buon amico.
Hint: essere, sen: tu sei.
- 3. al sicuro qui.
Hint: essere, biz: noi siamo.
- 4.Dov'è libro?
Hint: Eril tekil isim: il libro.
- 5.Dov'è rosa?
Hint: Dişil tekil isim: la rosa.
- 6. fiori sono gialli.
Hint: Eril çoğul: i fiori.
- 7. luci sono spente.
Hint: Dişil çoğul: le luci.
- 8.Io amo animali.
Hint: Ünlüyle başlayan eril çoğul isim: gli animali.
- 9.Io un libro.
Hint: avere, ben: io ho (Türkçede: kitabım var).
- 10.Tom è qui.
Hint: non fiilden önce gelir.
10 questions
Grammar reference: Tatoeba cümleleri [G26], hepsi bağlı listede; kurallar Pescatori [G24] ve Ferrara [G25] kaynaklarına göre. Sentences are original to LinguaCommons.
Buradan sonra rehber ilk dersin ötesine geçiyor. A2 kuralları Rossella Pescatori'nin Leggiamo kitabına, B1 ve B2 kuralları Blum ve Gemmani'nin D’accordo! Intermediate Italian ders kitabına dayanıyor; A2, B1 ve B2'ye ayırma LinguaCommons'a ait. Aşağıdaki bütün İtalyanca cümleler bu rehberin Tatoeba listesinden.12
Passato prossimo: ho mangiato, sono andato
Passato prossimo geçmişte bitmiş eylemler ve sonucu bugüne uzanan geçmiş eylemler için kullanılır. avere ya da essere'nin şimdiki zamanı ile geçmiş zaman ortacından oluşur: -are fiilleri -ato, -ere fiilleri -uto, -ire fiilleri -ito alır (parlato, venduto, finito).4 Fiillerin çoğu avere alır; essere hareket, durma, olma, durum ve durum değişikliği bildiren fiillerle kullanılır: andare, venire, partire, arrivare, uscire, nascere.4 Ortaç yalnızca essere ile öznenin cinsine ve sayısına uyar: sono andato, sono andata, sono andati, sono andate.4 Türkçede tek bir -dI eki yeterken (gittim, yedim) İtalyancada yardımcı fiil seçmek gerekir; aşağıdaki ilk cümleler avere, son dördü essere ile.
Abbiamo aspettato Tom. L'abbiamo letto tutti. Ho fatto il mio dovere. Abbiamo visitato l'Italia. Abbiamo organizzato tutto.
Her şeyi aldık. Tom'u bekledik. Onu hepimiz okuduk. Görevimi yaptım. İtalya'yı ziyaret ettik. Her şeyi düzenledik.
Sono andati in un bar. Sono andata in libreria. Oggi sono andato dal dottore.
Parka gittim. Onlar bir bara gittiler. Kitapçıya gittim. Bugün doktora gittim.
Dönüşlü fiiller: mi, ti, si
Dönüşlü fiiller özneyi gösteren bir zamirle, çekimli fiilden önce kullanılır: mi alzo, ti alzi, si alza (alzarsi, kalkmak).5 Passato prossimo'da essere alırlar: mi sono alzata presto, erken kalktım.7 Bir kip fiilinden sonra zamir mastara bitişebilir: 7 Türkçe çeviriler burada çoğu zaman dönüşlülüğü göstermez: Mi sono lavata i capelli, saçlarımı yıkadım.
Mi sono lavata i capelli. Non mi sono mai fidato di lui. Devo cambiarmi la maglietta. Devo calmarmi e tornare in me.
Kıyafetlerimi değiştirdim. Erken kalktım. Saçlarımı yıkadım. Ona hiç güvenmedim. Gömleğimi değiştirmeliyim. Sakinleşmem ve kendime gelmem gerekiyor.
Zorunda olmak, -ebilmek, istemek: dovere, potere, volere
dovere (zorunda olmak), potere (-ebilmek) ve volere (istemek) çoğunlukla bir mastarla kullanılır: devo andare, posso andare, voglio andare.6 Düzensiz çekilirler: devo, devi, deve, dobbiamo, dovete, devono; posso, puoi, può, possiamo, potete, possono; voglio, vuoi, vuole, vogliamo, volete, vogliono.6 Türkçede bu anlamlar fiile eklenir (yapabilirim, gitmeliyim); İtalyancada ayrı bir fiil ve ardından mastar gelir: , ne yapabilirim?
Che posso fare? Voglio parlare tedesco. Non posso dormire bene. Devo imparare il giapponese. Da dove posso entrare?
Ne yapabilirim? Ağlamak istemiyorum. Almanca konuşmak istiyorum. İyi uyuyamıyorum. Dikkatli olmak zorundasın. Japonca öğrenmem gerek. Nereden girebilirim?
Geçmiş zaman, dönüşlü ve kip fiilleri
Practice: avere ve essere ile passato prossimo, uyum, dönüşlü fiiller, dovere/potere. Type the missing word — Latin accents are optional.
- 1.Abbiamo Tom.
Hint: aspettare → aspettato, avere ile
- 2.Abbiamo l'Italia.
Hint: visitare → visitato
- 3.Sono al parco.
Hint: andare essere ile: dişil tekil
- 4.Sono in un bar.
Hint: andare essere ile: eril çoğul
- 5.Mi alzata presto.
Hint: Dönüşlü fiil: hep essere
- 6.Non dormire bene.
Hint: potere, ben
- 7. imparare il giapponese.
Hint: dovere, ben
7 questions
Grammar reference: Tatoeba cümleleri [G29], hepsi bağlı listede; kurallar Leggiamo [G27] ve D’accordo! [G28] kaynaklarına göre. Sentences are original to LinguaCommons.
Imperfetto: ero, avevo
Imperfetto geçmişte süren eylemleri, alışkanlıkları ve insanların ya da şeylerin nasıl olduğunu anlatır; geçmişteki saat, hava ve yaş da imperfetto ile söylenir.8 Mastarın -re'si düşer, -vo, -vi, -va, -vamo, -vate, -vano eklenir: giocavo, correvo, dormivo.8 Bitmiş bir eylem ise passato prossimo ile söylenir.4 Aşağıdaki cümlelerin hepsi bir durumu betimler; Türkçe çeviriler çoğunlukla -dI ile verir: Era molto buio, çok karanlıktı.
Tom era triste. Non ero malata. Avevo paura di parlare. Mia madre aveva ragione. Tom aveva fretta stamattina. Tom non aveva un computer.
Boston'daydım. Çok karanlıktı. Tom üzgündü. Hasta değildim. Konuşmaktan korkuyordum. Annem haklıydı. Tom'un bu sabah acelesi vardı. Tom'un bilgisayarı yoktu.
Futuro semplice: sarò, andrò
Futuro semplice gelecekte olacak şeyleri anlatır. Mastarın son -e'si düşer, -ò, -ai, -à, -emo, -ete, -anno eklenir; -are fiillerinde a, e olur: arrivare → arriverò.9 Türkçedeki -(y)AcAk gibi, gelecek yalnızca ekle gösterilir: Quest'estate andrò in Danimarca, bu yaz Danimarka'ya gideceğim.
Sarà un buon marito per lei. Sì, probabilmente sarò a casa. Quest'estate andrò in Danimarca. Non ci sarà nessun matrimonio. Se Tom va, andrò anche io.
Ben iyi bir kız olacağım. O, ona iyi bir koca olacak. Evet, muhtemelen evde olacağım. Bu yaz Danimarka'ya gideceğim. Bir düğün olmayacak. Tom giderse ben de gideceğim.
Imperfetto ve futuro
Practice: durumlar için imperfetto, futuro semplice. Type the missing word — Latin accents are optional.
- 1.Non malata.
Hint: essere, imperfetto, ben
- 2. paura di parlare.
Hint: avere, imperfetto, ben
- 3.Quest'estate in Danimarca.
Hint: andare, futuro, ben
- 4. un buon marito per lei.
Hint: essere, futuro, o
4 questions
Grammar reference: Tatoeba cümleleri [G29], hepsi bağlı listede; kurallar Leggiamo [G27] ve D’accordo! [G28] kaynaklarına göre. Sentences are original to LinguaCommons.
Condizionale: vorrei, sarebbe
Condizionale futuro ile aynı kökü kullanır ve -ei, -esti, -ebbe, -emmo, -este, -ebbero eklerini alır: arriverei, leggerei, dormirei.10 Bir koşula bağlı olarak ne olacağını ve istekleri, tercihleri, kibar ricaları anlatır; vorrei (isterdim) volere'nin, potresti (-ebilir misin) potere'nin biçimidir.10 Türkçe çeviriler bunu -(I)r ya da şimdiki zamanla verir: Sarebbe una tragedia, bu bir trajedi olur; Vorrei vedere un vulcano, bir volkan görmek istiyorum.
Vorrei vedere un vulcano. Vorrei disegnare un albero. Vorrei un altro po' d'acqua. Non sarebbe affatto divertente. Vorrei sapere perché siete qui.
Bu bir trajedi olur. Bir volkan görmek istiyorum. Bir ağaç çizmek istiyorum. Biraz daha su istiyorum. Bu hiç eğlenceli olmazdı. Neden burada olduğunuzu bilmek istiyorum.
Congiuntivo presente: penso che sia
Congiuntivo duygu, inanç, düşünce ve isteklerin kipidir; penso che, credo che, spero che, voglio che gibi sözlerden sonra gelir.11 -are fiilleri -i, -i, -i, -iamo, -iate, -ino; -ere ve -ire fiilleri -a, -a, -a, -iamo, -iate, -ano alır.11 Türkçe bunu çoğu zaman bir ortaçla ya da sanırım, umarım gibi sözlerle verir: Voglio che parta, onun gitmesini istiyorum.
Credo che tu lo sappia. Penso che Tom sia onesto. Voglio che Tom lo sappia. Non credo che possa farlo. Spero che Tom abbia ragione. Voglio che lo porti a casa.
Onun gitmesini istiyorum. Umarım iyisindir. Bence onu biliyorsun. Sanırım Tom dürüst. Tom'un onu bilmesini istiyorum. Onun onu yapabileceğini sanmıyorum. Tom'un haklı olduğunu umuyorum. Bunu eve götürmeni istiyorum.
Condizionale ve congiuntivo
Practice: istek ve rica için condizionale; penso/spero che'den sonra congiuntivo. Type the missing word — Latin accents are optional.
- 1. vedere un vulcano.
Hint: volere, condizionale: isterdim
- 2. una tragedia.
Hint: essere, condizionale: olurdu
- 3.Spero che tu bene.
Hint: stare, spero che'den sonra congiuntivo
- 4.Penso che Tom onesto.
Hint: essere, penso che'den sonra congiuntivo
- 5.Spero che Tom ragione.
Hint: avere, spero che'den sonra congiuntivo
5 questions
Grammar reference: Tatoeba cümleleri [G29], hepsi bağlı listede; kurallar Leggiamo [G27] ve D’accordo! [G28] kaynaklarına göre. Sentences are original to LinguaCommons.
Bu dersten sonra
- Kim olduğunu, nerede olduğunu ve neyin olduğunu yüksek sesle söyle: Io sono …, Sono a …, Io ho …. Yarın bakmadan tekrar et.
- Listedeki cümleleri kartlarla tekrar et ve her cümlede artikeli bul.
- Treccani — Vocabolario — Büyük İtalyanca sözlük (İtalyanca).
- Tatoeba — Listedeki ve okuma metnindeki cümlelerin alındığı derleme.
Notes & Bibliography
- Rossella Pescatori, Leggiamo (Linn-Benton Community College, açık ders kitabı), «Soggetto e verbo. Essere e avere» bölümü: essere fiilinin biçimleri, özne zamirinin söylenmemesi, non sözcüğünün fiilden önce gelmesi. Kayıt [G24]. [source] ↩
- Tatoeba: anadili İtalyanca olan kişilerin cümleleri, doğrudan bağlanmış Türkçe çevirileriyle (CC BY 2.0 FR). Kayıt [G26]; cümle numaraları research/guide-gaps/tatoeba/italian-srs-tr.tsv dosyasında. [source] ↩
- Diana Ferrara, Passo dopo passo: Italiano 1 (De Anza College, LibreTexts, CC BY-NC-SA 4.0), «Gli articoli determinativi»: il, lo, la, l', i, gli, le ve her birinin ne zaman kullanıldığı. Kayıt [G25]. [source] ↩
- Rossella Pescatori ve Caterina Peri, Leggiamo (Linn-Benton Community College, CC BY-NC 4.0), «Il passato prossimo»: kullanım (geçmişte bitmiş eylemler ve sonucu bugüne uzananlar), avere/essere + geçmiş zaman ortacı (-ato, -uto, -ito), hareket, durma, olma, durum ve durum değişikliği fiillerinde essere, ortacın yalnızca essere ile uyumu. Kayıt [G27]. [source] ↩
- Pescatori, Leggiamo, «I verbi riflessivi e vocabolario»: dönüşlü çekim mi, ti, si … ile (alzarsi: mi alzo, ti alzi, si alza). Kayıt [G27]. [source] ↩
- Pescatori, Leggiamo, «Verbi in -ere e verbi modali»: dovere, potere, volere + mastar (devo andare, posso andare, voglio andare) ve çekimleri. Kayıt [G27]. [source] ↩
- Blum ve Gemmani, D’accordo! Intermediate Italian (LibreTexts), 2.3 «Indicativo passato prossimo»: dönüşlü fiiller essere ile; dönüşlü mastarlı kip fiillerinde zamir mastara bitişikse avere. Kayıt [G28]. [source] ↩
- D’accordo!, 2.2 «Indicativo imperfetto»: süren eylem, alışkanlık ve geçmişteki durum (saat, hava, yaş); -vo, -vi, -va, -vamo, -vate, -vano ekleri. Kayıt [G28]. [source] ↩
- D’accordo!, 2.8 «Indicativo futuro»: gelecekteki eylemler için futuro semplice; mastarın son -e'si düşer, -ò, -ai, -à, -emo, -ete, -anno eklenir; -are → -er-. Kayıt [G28]. [source] ↩
- D’accordo!, 2.9 «Condizionale»: futuro ile aynı kök, -ei, -esti, -ebbe, -emmo, -este, -ebbero ekleri; varsayımlar, istekler, tercihler, kibar ricalar (vorrei, potresti). Kayıt [G28]. [source] ↩
- D’accordo!, 2.12 «Congiuntivo presente e passato»: duygu, inanç, düşünce ve isteklerin kipi (Penso che Sara cerchi un lavoro; Spero che tu abbia ragione); -are için -i/-iamo/-iate/-ino, -ere/-ire için -a/-iamo/-iate/-ano. Kayıt [G28]. [source] ↩
- Tatoeba: A2-B2 düzeyleri için biçimlerine göre aranıp elle seçilmiş, anadili İtalyanca olan kişilerin cümleleri, doğrudan bağlanmış Türkçe çevirileriyle (CC BY 2.0 FR). Kayıt [G29]; cümle numaraları research/guide-gaps/tatoeba/italian-srs-tr.tsv dosyasında (331-381. satırlar). [source] ↩