Skip to content
LinguaCommons
← Language Guides

Wilamowski (wymysiöeryś) dla Polaków

This guide's detailed text is shown in its source language while the translation is in progress. View the full site in English →

Flashcards — 380 words

Reveal each card, then rate it. Progress is saved on this device.

Browse the Wilamowski–Polski word list →

Loading deck…

Vocabulary reference

The same 380 words as the flashcards and downloads.

Hover or tap a highlighted term for its Polski meaning. With a keyboard, Tab to a term and use the arrow keys.

#WilamowskiPolski
1ser
2król
3kamień
4łono, pierś
5imię, nazwa
6las
7lasy
8worek, torba
9worki, torby
10ząb
11zęby
12wóz, samochód
13wozy, samochody
14blizna
15blizny
16kiełek
17kiełki
18rolnik, gospodarz
19rolnicy, gospodarze
20staw, sadzawka
21stawy, sadzawki
22plecy
23plecy (lm)
24trzonek, rączka
25trzonki, rączki
26krzesło
27krzesła
28anioł
29anioły
30ptak
31ptaki
32talerz
33talerze
34ojciec
35ojcowie
36strażak
37strażacy
38cieśla
39cieśle
40maszyna
41gęś
42gęsi
43dziewczyna
44dziewczyny
45palec u nogi
46palce u nóg
47czas
48czasy
49Polak
50Polacy
51siły
52siła
53pieluchy
54bicz
55bicze
56mila
57mile
58studnia, źródło
59studnie, źródła
60gardło
61gardła
62oś
63osie
64szkoła
65szkoły
66kura
67kury
68pochodnia
69pochodnie
70kapcie
71pióro
72pióra
73córka
74córki
75łóżko
76garnek
77książka
78oko
79oczy
80kolano
81kolana
82koral
83część
84części
85narzędzie
86narzędzia
87przykład
88przykłady
89skóra
90skóry
91wozy, furmanki
92nóż
93noże
94wymię
95wymiona
96grzmot, burza
97grzmoty, burze
98słowa
99dziecko
100dzieci
101słowo
102rura
103rury
104Józef
105dziewczyna
106twój
107gruby
108grubszy
109mały
110mniejszy
111duży
112większy
113długi
114dłuższy
115stary
116starszy
117zimny
118zimniejszy
119krótki
120krótszy
121wysoki
122wyższy
123silny
124silniejszy
125dobry
126lepszy
127wczesny, szybki
128najkrótszy
129najgrubszy
130największy
131najdłuższy
132najstarszy
133najzimniejszy
134najwyższy
135silny
136najsilniejszy
137najwcześniejszy, najszybszy
138najśmieszniejszy
139kiedyś, najpierw, przedtem
140cały czas, zawsze
141w zeszłym roku
142cały czas, zawsze
143czasem
144wtedy
145później
146później
147później
148przedwczoraj
149pojutrze
150teraz
151teraz
152wczoraj
153właśnie
154zaraz, wkrótce
155zaraz, wkrótce
156rzadko
157w tym roku
158dziś
159zawsze
160zawsze
161cały czas, nieustannie
162nigdy
163często
164czasem
165jutro
166nigdy
167później, potem
168później, potem
169nigdy
170późno
171stale, często
172stale, często
173znowu, jeszcze raz
174cały czas, nieustannie
175cały czas, nieustannie
176cały czas, nieustannie
177zawsze
178kilka dni temu
179kiedykolwiek
180teraz
181teraz
182rano
183wieczorem
184w tym roku
185zawsze (dosł. za każdym razem)
186często (dosł. wiele razy)
187rano
188przed wieczorem
189blisko
190z powrotem, do tyłu (ruch)
191w pobliżu
192tam
193tu, tutaj
194tam, po tamtej stronie
195na dole, na dnie
196za, z tyłu
197w środku
198wszędzie
199w środku
200za, z tyłu
201nigdzie
202na drugą stronę
203bardzo blisko, tuż obok
204blisko
205w górę (ruch)
206bliżej, tutaj (ruch)
207na zewnątrz
208na tę stronę
209na zewnątrz (ruch)
210w dół, pod, poniżej
211w górze, nad
212daleko
213do domu
214w środku
215w środku
216obok, blisko
217z tyłu
218akurat, dokładnie
219szybko, prędko
220całkowicie, zupełnie
221całkowicie, zupełnie
222prawie (tylko)
223dokładnie, właśnie (teraz)
224dużo
225tylko
226chętnie
227powoli; późno
228tylko
229tylko
230wyraźnie, oczywiście
231mało
232może
233tylko, wyłącznie
234pilnie
235ładnie
236nudno, nieprzyjemnie
237ładnie, wygodnie
238boso
239świetnie, pięknie
240źle
241szybko
242krwawo
243podwójnie, dwu-
244bojaźliwie
245dumnie
246całkowicie, zupełnie
247fałszywie
248bardzo
249bardzo dużo
250całkiem, bardzo
251bardzo blisko
252za dużo
253za bardzo
254za mało
255za późno
256przejrzały
257celowo, na złość
258pieszo
259na przekór, wbrew
260na szczęście
261na złość
262ładniej
263najładniej
264mniej
265najmniej
266nieznośnie
267bardziej nieznośnie
268na koniec
269przy; u
270między
271do
272od, z
273przed
274dla; za
275przez
276nad; powyżej
277mimo, pomimo
278mimo, pomimo
279z powodu
280ku, do
281z; za pomocą
282blisko, koło
283od; z
284nad; powyżej
285zamiast
286mimo, pomimo
287na
288bez
289pod; między
290pod
291w; do
292w; do
293dlatego
294od tego czasu
295bo, ponieważ
296jednak, chociaż
297jednak, choć
298albo; czy
299ale
300jeśli; czy
301kiedy, gdy
302chociaż, nawet jeśli
303chociaż, nawet jeśli
304chociaż, nawet jeśli
305jak tylko; jak
306bo, ponieważ
307bo; no to
308bawić się
309kąpać (się)
310wołać; nazywać
311przychodzić
312znać
313jeść
314modlić się
315kochać
316mówić, rozmawiać
317płacić
318powieszony
319świecić
320być
321mieć
322mieć (coś zrobić); powinien
323robić
324brodzić
325składać
326kaszleć
327zmieniać
328gdakać
329płakać
330dawać
331zginać
332czekać
333jedz!
334patrz!
335iść
336nikt; nikogo
337nic
338wołać; nazywać
339kasza
340kobyła
341mężczyzna, mąż
342kapelusz
343sędzia
344rycerz
345wnuczka
346uczyć (się)
347szkło
348pies
349ulica
350człowiek, mężczyzna
351wrzesień
352grzech
353Prusak
354kotek
355chorować
356idźże!
357mamo!
358chłopcze!
359ściana
360sąsiad
361chleb, bochenek
362ziemniaki
363dom
364pokój, izba
365kościół
366zupa
367lekarz
368rodzice
369po wilamowsku; język wilamowski
370wódka
371butelka
372gospodarstwo
373piłka
374pieniądze
375wojna
376dwunasta
377szpital
378czas
379melodia
380piosenka, pieśń
A1.1Początek · pierwsze zdania

1. Wilamowski dla Polaków: co robi ten przewodnik

Wilamowski (, ISO 639-3 wym) to język Wilamowic w Małopolsce. Jego mówcy od pięciu–sześciu stuleci żyją w dwujęzyczności z polskim, a dziś język jest poważnie zagrożony i odradza się dzięki młodym uczącym się w samym mieście.14

Przewodnik składa się głównie z wilamowskiego. Każde zdanie i słowo pochodzi dosłownie z gramatyki Andrasona i Króla, z numerem strony. Nie układamy własnych zdań wilamowskich. Polskie tłumaczenia są nasze, zrobione z angielskich glos tej gramatyki (tłumaczenie przez angielski, status ‘kandydat’). Traktuj je jako pomoc, nie jako słownik.15

Nagrań nie ma: nie znaleźliśmy licencjonowanego nagrania mówcy, a syntezatora mowy nie użyjemy, bo zgadywałby wymowę. Wymowę opisujemy literami i IPA z gramatyki.1

Pierwsze zdania

No , kum nȧj

No, człowieku, chodź tu! (s. 70)

No , konsty wymysiöeryś kuza?

No, dziewczyno, umiesz mówić po wilamowsku? (s. 70)

Yhy kuz wymysiöeryś

Mówię po wilamowsku. (s. 80)

Wos mahst dü?

Co robisz? (s. 80)

No to !

No to dobrze! (s. 71)

No to śun!

No to idźże już! (s. 71)

wos kon yhy maha?

No bo co mogę zrobić? (s. 70)

No, no to i no bo działają tu jak w polskim: gramatyka podaje bo, no bo i to jako bezpośrednie, niezmienione zapożyczenia z polskiego, używane bardzo często.1

A1.2Początek · pisownia i wymowa

2. Litery znajome, wartości nie zawsze

Współczesna pisownia Tymoteusza Króla, uznawana za oficjalną, celowo bierze polskie litery: ń, ś, ź, ż, ć, dź, ł, a literą y zapisuje samogłoskę środkową [ɘ̟]. Na pierwszy rzut oka to ulga, ale znajomy kształt litery nie gwarantuje polskiej wymowy.1

literawartość w wilamowskimprzykładpolski czytelnik
ś[ʃ], [ɕ] albo [s̠] ‘ulica’trzy możliwości zamiast jednej
ź / ż[ʒ], [ʑ] albo [z̠] ‘wrzesień’jak wyżej
ć[tʃ], [tɕ] albo [ṯs̠] ‘człowiek’jak wyżej
w[v], ale na końcu wyrazu [f]büw ‘chłopiec’polskie ubezdźwięcznienie pomaga
a / ȧa = tylne [ɑ]; ȧ = [a] ‘kasza’nowe rozróżnienie
y[ɘ̟]gybröta ‘upieczony’bliskie polskiemu y
ł[w], jak w polskim ‘szkło’, ‘uczyć (się)’łatwe
ü, ösamogłoski przednie zaokrąglone ‘pies’ (h), büwnowe dla Polaka

Polski zapis ma złożone, ale regularne reguły. Polak odczyta więc te litery po polsku, a wartości wilamowskie pokrywają się z nimi tylko częściowo. Naucz się tabeli, zamiast czytać ‘jak po polsku’.12

Trzy szeregi syczących

Wilamowski ma szereg germański [ʃ ʒ tʃ dʒ], miękki polski [ɕ ʑ tɕ dʑ] i twardy polski [s̠ z̠ ṯs̠ ḏz̠]. Szereg germański i miękki są wymienne, a większość mówców woli miękki nawet w słowach rodzimych. Polskie zapożyczenia z twardą głoską zwykle się zmiękczają ( z wrzesień), choć niektóre ją zachowują ( ‘grzech’). Polak ma już polskie szeregi. Trudny jest szereg germański i to, który wariant wybiera dany mówca.12

wilamowskipolski (z glosy angielskiej)s. [WYM02]
ulica22
człowiek, mężczyzna22
wrzesień118
grzech118

Co przychodzi samo

  • Spółgłoski zwarte bezdźwięczne są zwykle bez przydechu, nawet na początku wyrazu. Gramatyka liczy to do wpływów polskich, więc polski nawyk działa.12
  • Na końcu wyrazu spółgłoski dźwięczne tracą dźwięczność, ‘podobnie jak w polskim’ według autorów gramatyki: [vant] ‘ściana’, bryndz [brɘ̟nts].1
  • ł [w] jest ‘w pełni równoważne’ polskiemu ł i zastąpiło dawne l w wielu słowach rodzimych: , .1
  • h: na początku wyrazu historycznie [h] ( ‘pies’), gdzie indziej [x] ( ‘robić’). Polskie [x] na początku też jest przyjmowane.1

Co jest nowe

Wilamowski ma 15 samogłosek, w tym przednie zaokrąglone /y ʏ ø œ/ (pisane ü, ö), dyftongi ȧj, ej, oü, oj, iö, jy i trójgłoskę iöe. Polski ma sześć samogłosek. Samogłoska y [ɘ̟] przyszła z polskiego i jest częsta, także w przedrostku imiesłowu gy-: gybröta ‘upieczony’.12

Akcent: polski akcentuje zwykle przedostatnią sylabę. Dla wilamowskiego przeczytane części gramatyki nie podają ogólnej reguły (tylko to, że imiona w wołaczu mają zwykle akcent na ostatniej sylabie), więc nie uczymy tu żadnej reguły akcentu.12

A2.1Podstawy · rodzajnik i rodzaj

3. Rodzajnik: największa nowość

Polski nie ma rodzajników. Wilamowski ma określony i nieokreślony, odmieniane przez rodzaj, liczbę i przypadek. Z przyimkami rodzajnik się zlewa: y ‘w’ + -m daje ym.13

przypadekmęskinijakiżeńskimnoga
mianownikdersdydy
biernikynsdydy
celownikymymyryn

Przypadki: wilamowski ma mianownik, biernik, celownik i resztki dopełniacza, oznaczane głównie na rodzajniku, zaimku i przymiotniku, nie końcówką rzeczownika. Polak wie, czym jest przypadek, ale musi go szukać w innym miejscu.13

Dy y Wymysoü zȧjn zjyr śejn

Dziewczęta w Wilamowicach są bardzo ładne. (s. 80)

Dos ej bo ejs höt ȧ melodyj

Ta piosenka jest ładna, bo ma melodię. (s. 70)

Yhy ho dos bo koüft yh ejs

Mam tę książkę, bo ją kupiłem. (s. 70)

ej der nökwer gykuma

Sąsiad właśnie przyszedł. (s. 109)

Ufer Bejł ej der , y Wymysoü ej kȧner

Szpital jest w Białej; w Wilamowicach nie ma żadnego. (s. 112)

Rodzaj

Trzy rodzaje, jak w polskim. Końcówka rzeczownika zwykle jednak nie pokazuje rodzaju. Pokazuje go rodzajnik, więc ucz się rzeczownika razem z rodzajnikiem. Rzeczowniki żeńskie na -a to wszystkie zapożyczenia z polskiego ( ‘wnuczka’).1

rodzajprzykładpolski
męskiser
żeńskiczas
nijakiłóżko
żeński (z polskiego)wnuczka
A2.2Podstawy · liczba mnoga, wołacz, porównanie

4. Liczba mnoga

Liczbę mnogą tworzy się bez końcówki, z -a albo z -n, czasem z przegłosem. Gramatyka grupuje rzeczowniki w typy. Poniżej pary z jej tabel.1

liczba pojedynczaliczba mnogapolski
kyzser – sery
las – lasy
worek – worki
gęś – gęsi
ząb – zęby
czas – czasy
oko – oczy
szkoła – szkoły
ptak – ptaki
córka – córki
nóż – noże
dziecko – dzieci
Polak – Polacy
strażak – strażacy

Wołacz

Wilamowski ma regularny wołacz przy nazwach pokrewieństwa: ! ‘mamo!’, ! ‘chłopcze!’. Gramatyka sądzi, że mógł go wzmocnić żywy polski wołacz. Dla Polaka to kategoria znajoma.1

wilamowskipolski (z glosy angielskiej)s. [WYM02]
mamo!35
chłopcze!35

Stopniowanie przymiotników

stopień równywyższynajwyższypolski
duży
–dobry
długi
stary
zimny
wysoki
silny

Har ej klȧner wi zȧj brüder

On jest mniejszy niż jego brat. (s. 126)

A2

A2: rodzajnik i zdania z gramatyki

Practice: Uzupełnij zdanie z gramatyki Andrasona i Króla; każde zdanie jest cytatem, nie naszym układem.. Type the missing word — Latin accents are optional.

  1. 1. y Wymysoü zȧjn zjyr śejn

    Hint: rodzajnik w mianowniku liczby mnogiej

  2. 2. ej grod gykuma

    Hint: rodzajnik męski, mianownik

  3. 3.Kuzt büw myta ?

    Hint: rodzajnik męski, mianownik

  4. 4.Dos ej śejn ejs höt ȧ

    Hint: spójnik z polskiego

  5. 5.Ufer Bejł ej , y Wymysoü ej kȧner

    Hint: rodzajnik męski, mianownik

  6. 6.Har ej wi zȧj brüder

    Hint: stopień wyższy: ‘mniejszy’

  7. 7.Yhy kuz

    Hint: ‘po wilamowsku’

7 questions

Grammar reference: Andrason & Król 2016, A Grammar of Wymysorys (Duke SEELRC), ss. 70, 80, 109, 112, 126; polskie tłumaczenia z glos angielskich (kandydat).. Sentences are original to LinguaCommons.

B1.1Średni · szyk zdania

5. Szyk: najpierw germański, potem polski

Wilamowski porusza się między szykiem germańskim (czasownik na drugim miejscu, inwersja w pytaniach, czasownik na końcu zdania podrzędnego, imiesłów na końcu) a swobodniejszym szykiem polskim. Jest jednak mniej swobodny niż polski: polskie ‘Dziewczynę widziałem ładną’ nie ma wilamowskiego odpowiednika. W spontanicznej mowie częstszy jest szyk germański, więc od niego zaczynaj.13

Czasownik na drugim miejscu

ej der nökwer gykuma

Sąsiad właśnie przyszedł. (s. 109)

bła der kłop derśłön

Wczoraj ten mężczyzna został zabity. (s. 109)

’s mügjys ho yh gykoüft ȧ

Dziś rano kupiłem bochenek chleba. (s. 110)

Pytanie: czasownik na początku

Kuzt der büw myta ?

Czy chłopiec rozmawiał z rodzicami? (s. 109)

Zdanie podrzędne przed głównym: podmiot po czasowniku

Wi yh wiöe klin, kuzt yh myta ełdyn

Kiedy byłem mały, rozmawiałem z rodzicami po wilamowsku. (s. 109)

Wi yhy wiöe y Wymysoü, kuzt yh wymysiöeryś

Kiedy byłem w Wilamowicach, mówiłem po wilamowsku. (s. 109)

Gestyn wi der kom, yhy kuzt myta ełdyn

Wczoraj, kiedy przyszedł sąsiad, rozmawiałem z rodzicami. (s. 110)

Gestyn wi ej der nökwer, śłüf yh

Wczoraj, kiedy przyszedł sąsiad, spałem. (s. 110)

Ten sam sens, dwa szyki

Bezokolicznik na końcu to szyk germański, bezokolicznik przed dopełnieniem to szyk bliższy polskiemu. Gramatyka podaje .1

Zy arpułn kiöefa

Kupią ziemniaki. (s. 109)

Zy zuła kiöefa

Kupią ziemniaki. (s. 110)

Czasownik na końcu zdania względnego

Yh łaz ȧ wu dü mjyr gyłejn höst

Czytam książkę, którą mi pożyczyłeś. (s. 109)

Wün zy zyca ȧn fercyła

Siedzieli i opowiadali. (s. 111)

Dü wyst ny roüsgejn dy ny ufroümst dy gancy hyt

Nie wyjdziesz, dopóki nie posprzątasz całego domu. (s. 111)

B1.2Średni · przeczenie

6. Dwa przeczenia

Wilamowski ma dwa systemy. W germańskim wystarcza jedno przeczenie (kȧ ‘żaden’). W polskim stylu, z ny ‘nie’, wyrazy przeczące łączą się z przeczeniem, a zdanie zostaje przeczące. Polski wzorzec ‘nic nie’, ‘nigdzie nie’ jest więc w wilamowskim w pełni poprawny.13

Jedno przeczenie

Yhy ho kȧ

Nie mam czasu. (s. 112)

S’ ej kȧ roümas

Nie ma miejsca. (s. 112)

Har kuzt myt nimand

Z nikim nie rozmawiał po wilamowsku. (s. 112)

Przeczenie wielokrotne, jak w polskim

Yhy gej ny

Nigdzie nie idę. (s. 112)

Har wył nist ny gan

Nie chce nikomu nic dać. (s. 112)

Ȧ wu nist ny zit

Człowiek, który nic nie widzi. (s. 112)

Ma djef nimanda ny śiöehja

Nie należy nikogo straszyć. (s. 112)

Yhy wiöe ni kȧ möł hynder granc

Nigdy nie byłem za granicą. (s. 89)

wilamowskipolski (z glosy angielskiej)s. [WYM02]
nikt; nikogo112
nic112
nigdzie64
nigdy62
nigdy62
ninigdy62
B2.1Średnio zaawansowany · czasy

7. Przyszłość i czasy złożone

Obok germańskich form przyszłych z wada/wan i wilamowski ma przyszłość z wada/wan i imiesłowem, która odpowiada polskiemu ‘będzie pisał’: Yhy wȧ gybata dy nökweryn. Gramatyka przypomina też rzadki tryb warunkowy podobny do polskiego ‘byłby napisał’. Zacznij od form regularnych.1

Yhy wȧ gybata dy nökweryn

Zapytam sąsiadkę. (s. 127)

Har wyt wymysiöeryś

On na pewno mówi dobrze po wilamowsku. (s. 94)

Ym wyt dy züp gykoht zȧjn

O dwunastej zupa będzie ugotowana. (s. 94)

mȧj wyt hon gykoüft ȧ oüta

Jutro mój sąsiad na pewno kupi samochód. (s. 110)

wyt der nökwer, yhy wȧ dos maha

Kiedy przyjdzie sąsiad, zrobię to. (s. 110)

Wen yh wa kuma, dy wyst mer hyłfa

Jeśli przyjdę, pomożesz mi. (s. 93)

zuła: ‘mieć coś zrobić’

Har zo mih byzihja mün

Ma mnie jutro odwiedzić / pewnie odwiedzi mnie jutro. (s. 95)

Der ziöet do yh zo rün

Lekarz powiedział, że mam odpoczywać. (s. 95)

Dy zost dos !

Masz to zrobić! / Zrób to! (s. 95)

Formy ciągłe i przeszłe

Yhy bej uf dejh

Czekam na ciebie. (s. 98)

ej ȧ kłop kuza

Tam mężczyzna mówi. (s. 98)

Dos hot yh gyśrejwa 10 jür ym dam

Napisałem to 10 lat temu. (s. 92)

Der jyśty höt ufgyboüt Krök jür y dam

Pierwszy król [Polski] zbudował Kraków wiele lat temu. (s. 92)

B2

B2: szyk, przeczenie, przyszłość

Practice: Szyk V2, przeczenie i przyszłość: uzupełnij zdanie z gramatyki.. Type the missing word — Latin accents are optional.

  1. 1. bła der derśłön

    Hint: ‘wczoraj’, na pierwszym miejscu

  2. 2.Zy kiöefa

    Hint: czasownik posiłkowy przyszłości

  3. 3.Yhy gej ny

    Hint: ‘nigdzie’

  4. 4.Har wył ny gan

    Hint: ‘nikomu’

  5. 5.Yhy ho

    Hint: jedno przeczenie: ‘żaden’

  6. 6.Yhy gybata dy nökweryn

    Hint: przyszłość jak ‘będzie pisał’

  7. 7. mȧj wyt hon gykoüft ȧ oüta

    Hint: ‘jutro’

  8. 8.Der ziöet do yh

    Hint: ‘ma (coś zrobić)’

8 questions

Grammar reference: Andrason & Król 2016, A Grammar of Wymysorys (Duke SEELRC), ss. 94, 95, 109, 110, 112, 127; polskie tłumaczenia z glos angielskich (kandydat).. Sentences are original to LinguaCommons.

B2.2Średnio zaawansowany · tryb przypuszczający

8. ‘Gdyby’

yh ȧ kynd wje

Gdybym (tylko) był dzieckiem. (s. 90)

Yhy wełd wysa

Chciałbym wiedzieć. (s. 90)

Wen yh dos het gywöst!

Gdybym (tylko) to wiedział! (s. 96)

Wen yh wje giełd!

Gdybym (tylko) miał pieniądze! (s. 97)

Wen dy mer dos hetst gyziöet , het yh ju mytum gykuzt

Gdybyś mi to wczoraj powiedział, już bym z nim porozmawiał. (s. 96)

C1.1Zaawansowany · strona bierna i mowa zależna

9. Strona bierna: trzy czasowniki

Gramatyka opisuje trzy strony bierne: z ‘być’, z wada ‘stawać się’ i z błȧjn ‘zostać’. Poniżej po kilka jej przykładów.1

Dos ej śun gyboüt

Dom jest już zbudowany. (s. 101)

Der ej derśłön

Ten mężczyzna został zabity. (s. 100)

Dy ej can jür y dam gymöłt

Pokój został pomalowany dziesięć lat temu. (s. 100)

Dy ej can jür y dam gywiöda ufgyśtełt

Kościół został postawiony dziesięć lat temu. (s. 104)

Dy wyt błȧjn gyryht

Ulica zostanie naprawiona. (s. 104)

Wymysiöejer śpröh wyt ny wada fergasa

Język wilamowski nigdy nie zostanie zapomniany. (s. 103)

Dy oüta zȧjn gyrjyt dy benzyn

Samochody są napędzane benzyną. (s. 102)

Ym mytag wyt śun dos mytagasa zȧjn gykoht

W południe obiad będzie już ugotowany. (s. 101)

Dos hoüz wiöe gybłejn ufgyśtełt bocȧr , der oüsbroh

Dom został postawiony, zanim wybuchła wojna. (s. 104)

10. Mowa zależna

Ȧ ziöet do ȧ łejzt dos

Powiedział, że czyta tę książkę. (s. 113)

Ȧ ziöet do har wje der hyłfa

Powiedział, że ci pomoże. (s. 113)

Har kuzt do har śun dos maht

Powiedział, że już to zrobił. (s. 113)

C2.1Biegły · język w kontakcie

11. Polski w wilamowskim

Gramatyka liczy ponad 500 dobrze przyswojonych zapożyczeń z polskiego. Zmieniają się w nich forma i znaczenie: to ‘mężczyzna’, ale też ‘mąż’. To dobra pomoc w rozpoznawaniu słów, ale nie gwarancja znaczenia. Listy fałszywych przyjaciół nie podajemy, bo żadne źródło jej nie zawiera.1

wilamowskiz polskiegoznaczenie (z glosy angielskiej)
kaszakasza
kobyłaklacz
chłopmężczyzna, mąż
kapeluszkapelusz
sędziasędzia
rycerzrycerz

Polskie przyrostki na germańskich rdzeniach

wilamowskiprzyrostekpolski
-ok/-akPrusak
-uś, -śju (zdrobnienie)kotek
-owȧn < -owaćchorować
-źe < żeidźże!

Zdania z mieszanym słownictwem

Bürokabość maht mȧ fun ȧjgyzoüwyta bürokaśtykla

Barszcz robi się z kawałków kiszonych buraków. (s. 115)

Dy bȧwjȧn zih gan myter bol

Dzieci lubią bawić się piłką. (s. 115)

Ȧ ej njespodźjanje yn ham gyfiöen

Niespodziewanie przyjechał do domu. (s. 116)

Mȧj kłop höt ȧ gancy brantwȧjn ufgyłopyt

Mój mąż wypił już całą butelkę wódki. (s. 116)

Zej krigt dy

Dostała gospodarstwo. (s. 116)

Zdanie, które gramatyka podaje jako przykład ‘czystego’ wilamowskiego, bez wyraźnych wpływów polskich i niemieckich:1

Cy wos kymt der menć uf dy wełt, wi ȧzu mü’ȧ śtarwa

Po co człowiek przychodzi na świat, jeśli musi umrzeć? (s. 115)

Czytanka: zdania z gramatyki ułożone w krótkie sceny

Każda scena łączy kilka zdań z gramatyki, a pod nią są polskie tłumaczenia w tej samej kolejności. To nasz układ cytatów, nie opowiadanie: żadnego zdania nie napisaliśmy sami.15

Sąsiad

ej der gykuma. wi der kom, yhy kuzt myta . wi ej kuma der , śłüf yh. wyt kuma der nökwer, yhy wȧ dos . Mün mȧj nökwer wyt hon gykoüft ȧ oüta.

Sąsiad właśnie przyszedł. Wczoraj, kiedy przyszedł sąsiad, rozmawiałem z rodzicami. Wczoraj, kiedy przyszedł sąsiad, spałem. Kiedy przyjdzie sąsiad, zrobię to. Jutro mój sąsiad na pewno kupi samochód.

Strony w gramatyce [WYM02]: 109, 110, 110, 110, 110.1

Język

No , konsty ? Yhy kuz . Wi yh wiöe klin, kuzt yh myta ełdyn . Wi yhy wiöe y Wymysoü, kuzt yh . Har wyt kuza güt wymysiöeryś. Wymysiöejer śpröh wyt nymer ny wada fergasa.

No, dziewczyno, umiesz mówić po wilamowsku? Mówię po wilamowsku. Kiedy byłem mały, rozmawiałem z rodzicami po wilamowsku. Kiedy byłem w Wilamowicach, mówiłem po wilamowsku. On na pewno mówi dobrze po wilamowsku. Język wilamowski nigdy nie zostanie zapomniany.

Strony w gramatyce [WYM02]: 70, 80, 109, 109, 94, 103.1

Dom

Dos ej śun gyboüt. Dy ej can jür y dam gymöłt. Dy ej can jür y dam gywiöda ufgyśtełt. Dos wiöe gybłejn ufgyśtełt bocȧr , wen der oüsbroh. Dü wyst ny roüsgejn wen dy ny ufroümst dy gancy hyt.

Dom jest już zbudowany. Pokój został pomalowany dziesięć lat temu. Kościół został postawiony dziesięć lat temu. Dom został postawiony, zanim wybuchła wojna. Nie wyjdziesz, dopóki nie posprzątasz całego domu.

Strony w gramatyce [WYM02]: 101, 100, 104, 104, 111.1

Kuchnia i rodzina

’s mügjys ho yh gykoüft ȧ . Bürokabość maht mȧ fun ȧjgyzoüwyta bürokaśtykla. Ym wyt dy gykoht . Ym mytag wyt śun dos mytagasa gykoht. Dy kyndyn bȧwjȧn zih myter . Mȧj kłop höt ȧ gancy fłoś ufgyłopyt.

Dziś rano kupiłem bochenek chleba. Barszcz robi się z kawałków kiszonych buraków. O dwunastej zupa będzie ugotowana. W południe obiad będzie już ugotowany. Dzieci lubią bawić się piłką. Mój mąż wypił już całą butelkę wódki.

Strony w gramatyce [WYM02]: 110, 115, 94, 101, 115, 116.1

Słowniczek i fiszki

Talia ‘wymysorys-srs-pl’ zawiera słowa z tabel i przykładów gramatyki (rzeczowniki z liczbą mnogą, przymiotniki ze stopniowaniem, przysłówki, przyimki, spójniki, czasowniki). Polskie znaczenia są przetłumaczone z angielskiego, status ‘kandydat’.15

wilamowskipolski (z glosy angielskiej)s. [WYM02]
dom100
pokój, izba100
kościół104
sąsiad109
rodzice109
chleb, bochenek110
ziemniaki109
zupa94
pieniądze97
wojna104
wczoraj61
dziś62
jutro62
bardzo65
z; za pomocą67

Czego tu brakuje

  • Nagrań: brak licencjonowanego nagrania. Nie podstawiamy głosu niemieckiego ani polskiego.
  • Reguły akcentu: przeczytane części gramatyki jej nie podają.
  • Listy fałszywych przyjaciół: żadne źródło jej nie podaje.
  • Paradygmatów zaimków i czasowników (rozdz. 3.4–5 gramatyki): na razie tylko przykłady; to następny krok badawczy.

Notes & Bibliography

  1. [WYM02] Alexander Andrason & Tymoteusz Król, A Grammar of Wymysorys (Durham NC: Duke University Slavic and East European Language Resource Center, 2016). PDF page = printed page; page numbers in this guide refer to it. Snapshot of the sentences and words used: research/languages/Wymysorys/pairs/wymysorys-from-polish.sentences.json and .vocab.json (checked verbatim against the PDF, 2026-11-12). [source] ↩
  2. [WYM15] Wiktor Jassem, ‘Polish’, Journal of the International Phonetic Association 33(1), 2003, pp. 103-107 (Illustrations of the IPA). [source] ↩
  3. [WYM16] WALS Online, datapoints for Polish, features 37A, 38A, 49A, 81A, 115A (Dryer & Haspelmath eds., CLDF dataset). [source] ↩
  4. [WYM04] Uniwersytet Warszawski, ‘Rewitalizacja języka wilamowskiego’. [source] ↩
  5. Polish renderings in this guide and its deck are pivot-derived by LinguaCommons from the English glosses printed in [WYM02]; they are candidates, not verified Wymysorys-Polish translations. Pair brief: research/languages/Wymysorys/pairs/wymysorys-from-polish.md. ↩
Before you go — one vowel, two different words

Say one of these out loud, then the other.

Pick one.

Two words identical but for one sound, meaning different things, are a minimal pair — and that is the test linguists use to prove two sounds are genuinely separate in a language rather than two flavours of the same one. Every pronunciation guide on this site is built on pairs like it.

What a minimal pair is, properly →